 |
||||
|
|
||||
|
موقعیت و جایگاه شبانکاره (دهکهنه) در دولت ایلام ـ ایالتِ اَنشانموقعیت و جایگاه شبانکاره (دهکهنه) در دولت ایلام ـ ایالتِ اَنشان
بخش پایانی بررسی آثار مکشوفه در شهر شبانکاره با توجه به نظریات نویسندگان و کارشناسان باستان شناسی در مورد محدودهی ایالتانشان در دورهی ایلامیان، میتوانیم یافتههای موجود در شهر شبانکارهی امروز را مورد نقد و بررسی قرار دهیم. در این شهر برحسب اتفاق، در حفاریهایی که حتی در منازل مسکونی در گوشههای مختلف شهر انجام شده، در عمق 3 متر به پایین آثار فراوانی به دست آمده است. طی سالهای اخیر پس از کشف آثار، اجساد و قبور مربوط به دورهای اشکانیان و هخامنشیان در این شهر، کارشناسان باستانشناسی به حیرت افتادند و کشفیات بعدی که همگی بر حسب اتفاق بود، باستانشناسان را به مطالعه در این منطقهوادار نمود، اتفاقاتی همچون پیدا شدن دیوارهای آجری در عمق 8 متری در مرکز شهر در منازل مسکونی و یافتن اشیاء فلزی در عمق 3 متری به پایینتر و سرانجام در ماه گذشته یافتن کوزهها و ظروف سفالین در عمق پایینتر از 3 متری که مربوط به دورهی ایلامیان بود. این کشفیات میتواند مهر تأییدی بر این نظریه باشد که شبانکارهی قدیم هم بخشی از ایالتانشان در دولت ایلام بوده است. مستند این نظریه میتواند حفاریهای انجام شده در این شهر و یافتههای موجود باشد. همچنین مطالبی که پیرامون جغرافیای تاریخی ایالتانشان در دولت ایلام در این نوشتار آمد، میتواند مصداق این نظریه باشد. حال به نظریات کارشناسان باستانشناسی در این مورد میپردازیم. در تمام نقاط مسکونی و همچنین تپههای اطراف شهر تا کنون آثار معماری که همگی در عمق چند متری میباشد یافت شده، اما تا کنون هیچ کدام مورد مطالعهی دقیق کارشناسان قرار نگرفته بود و شاید به گزارش در قالب نامههای اداری به سازمان میراث فرهنگی ختم میشد. سرانجام در تاریخ 14/6/1386 و در حفاری چاه فاضلاب در منزل مسکونی شخصی در شهر شبانکاره، کوزههای سفالین در عمق پایینتر از 3 متر بیرون آمد که توسط کارشناسان باستانشناسی سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان بوشهر مورد مطالعه و بررسی قرار گرفت. این آثار شامل تکه کوزههای سفالین بود که توسط حفار محلی، بدون اطلاع قبلی در میان گل و لای در اطراف چاه مذکور ریخته شده بود. لایهای از خاک که سفالها در آن به دست آمده، از لحاظ مطالعاتی دارای ارزش فراوانی میباشد. بنا به اظهارات حفار محلی، سفالهای به دست آمده، شامل دو کوزهی سالم بوده که در حین کندن چاه شکسته شدهاند. این قطعات اعم از بدنه و لبهی ظرف، توسط کارشناسان سازمان قابل تشخیص بودند. در کنار این دو کوزه، کوزهای دیگر کشف شده بود که گویا سالم بوده و در روزهای آتی به دست کارشناسان سازمان خواهد رسید.این کوزهها دارای پوششی آجری رنگ، شاموت شن و ضخامت بدنهی آنها بین یک تا دو سانتی متر متغیر میباشد. بر روی بدنه وزیر گردن کوزهی مرمت شده، شیارهای موازی در سه ردیف وجود دارد و همچنین در قسمت کف کوزه، نقوش کنده کاری شده مشاهده میشود. این کوزه دارای پوششی نارنجی رنگ میباشد که در بعضی از بخشهای بدنه بر اثر حرارت زیاد، سوخته و به صورت خاکستری در آمده است. ارتفاع یکی از کوزهها بین 40 تا 50 سانتیمتر است. بر بدنهی دیگر کوزهی مرمت شده در سه ردیف نقش برجستهی طنابی مانند و به صورت بند بند وجود دارد که بیشتر به نقوش سفالهای دورهی ایلامی شباهت دارد. در قسمت کف این کوزه، نقوش کنده شدهی انگشتی ایجاد شده است. ارتفاع این کوزه 45 سانتی متر و قطر دهانهی آن 14 سانتیمتر میباشد. پوشش بیرونی این کوزه به رنگ نخودی و پوشش داخلی آن آجری رنگ میباشد. شاموت و مواد چسبانندهی آن بیشتر از شنهای دانه درشت و متوسط به کار رفته و دارای پختی نسبتاً خوب میباشد. در سفالهای مکشوفه که همهی آنها از اهمیت تاریخی فراوانی برخورداراند، قطعه لبهی ظرفی است که دارای نقوش قهوهای و سیاه رنگ بر روی بدنه و زمینهی بدنه نیز تقریباً آجری رنگ است. این نقوش شامل خطوط موازی و زیگزاگ و نقش حصیری میباشد. قطعهی دیگر بدنهی ظرف، نخودی تیره رنگ و دارای نقوش با خطوط موازی و قهوهای رنگ میباشد. این نقوش بیشتر با سفالهای هزارهی دوم قبل از میلاد و سفالهای به دست آمده در منطقهی "تل پی تل" در شبه جزیره بوشهر قابل مقایسه است. در این منطقه، امکان این که آثار معماری هم وجود داشته باشد، دور از ذهن نیست. در میان خاکهایی که از چاه بیرون ریخته شده، دو قطعه آجر کوچک مشاهده گردید که احتمال میرود آثار معماری در این محل وجود داشته و این فرضیه، بررسی و مطالعات بیشتری را در این منطقه طلب میکند. مشکل عمدهی کارشناسان این است که این سفالها در مکانی به دست آمده که امکان بررسی و پژوهش را با توجه به ساخت و سازهایی که در محل انجام گرفته، با مشکل مواجه میسازد. به دنبال اهمیت این کشفیات حفارهای محلی و مردم شهر، هر کدام موردی را که در گذشته به چشم دیده بودند ذکر میکردند، اما غافل از اهمیت باستانی و علمی این اشیاء، بیتوجه از کنار آن گذشته بودند. یکی در عمق 8 متری چاه فاضلاب منزل خود کاشیهای رنگی را به یاد میآورد که دیگر امکان ادامهی حفر برایش نبود. دیگری، دیوارهای آجری در عمق 4 متری در حیاط منزل خود را به یاد میآورد. حفاریهای آماتوری که در این شهر باستانی صورت گرفته، منجر به خسارت زیادی به آثار باستانی در این منطقه شده است. این مسائل، حفاری و گمانه زنیهای کارشناسان مربوطه را طلب میکند، چه بسا شهری با عظمت جغرافیایی توز و سیراف ـ البته با قدمت هزارههای قبل از میلاد ـ در این مکان نهفته باشد. سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان بوشهر میتواند با تأسیس یک دفتر نمایندگی و یا استقرار یگان حفاظت در این شهر باستانی و با جذب نیرو و مطلعین بومی، از میراث فرهنگی عظیم تاریخی در این منطقه حفاظت کند و آن را مورد حمایت خود قرار دهد. طبق گزارشی که در آغاز این نوشتار از این منطقه آوردیم، میبینیم که بزرگترین منطقهاز نظر وسعت جغرافیایی در استان میباشد. شاید تنها مکانیست که جاذبههای گردشگری، همچون کوه، چشمه، رودخانه و باغها و درختان و تپه ماهورها را همگی در خود دارد. از جاذبههای توریستی و گردشگری که بگذریم،تعدد آثار باستانی که تاکنون در این منطقه کشف شده، میتواند کارشناسان باستان شناسی را در این منطقه به فعالیت و کاوشهای علمی وادار کند. از جمله: دژ باستانی قلعه سبز، قلعه و برج رستم خانی(3)، آثار قبور و خرابههای مربوط به هخامنشیان، قبور و سنگ نوشتههای دوران اسلامی، تلهای باستانی هزارههای قبل از میلاد که به لهجهی محلی به «سه تلون» معروف است و دیگر آثار و ابنیههای تاریخی که در این شهر باستانی وجود دارد. به دلیل مسافت این شهر باستانی تا مرکز استان و راههای کوهستانی که با استانهای همجوار دارد، چه بسا سود جویانی با حفاریهای غیر مجاز، علاوه بر تخریب آثار تاریخی منطقه، میراث گرانبهای این منطقه را به استانهای همجوار انتقال دهند. امیدواریم مسئولین سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان بوشهر با همکاری نماینده مجلس شورای اسلامی و مسئولین محلی منطقه نسبت به استقرار دفتر نمایندگی میراث فرهنگی در این شهر در راستای شناسایی و حفاری نقاط تاریخی این شهر همت گماشته، تا جایگاه واقعی تاریخی این منطقه هر چه بیشتر برای پژوهشگران روشن شود. این مهم میتواند نقطه عطفی در باز شناساندن منطقهی شبانکاره در کنار تحولات فرهنگی و اجتماعی این شهر باشد. پینوشت: 1ـ برگرفته از بروشور منتشر شدهی شهرداری شبانکاره در نوروز 1385 2ـ جنابا (جناباد) همان بندر گناوهی فعلی میباشد 3ـ قلعهی رستم خانی در منزل ملک منصورخان شبانکاره در مرکز شهر شبانکاره واقع گردیده است که معروفترین آثار تاریخی معاصر آن منطقه و استان به شمار میرود و بیش از دویست سال قدمت دارد. |
طبق روال معمول "نصیر بوشهر" در هنگام ورود استاندار جدید، 
در سال 1907 میلادی به روایت روزانه
