مروری بر پروسه‌ی فیلم‌سازی

هدف این مقاله، توضیح ساده، قابل فهم و در عین حال علمیِ مقوله‌ی فیلم می‌باشد. واقعیت این است که مقوله‌ی فیلم ـ همچون تمامی مقولات علمی دیگر ـ بسیار گسترده است و تحلیل و بررسی علمی فیلم از حوصله‌ی نشریات عمومی خارج می‌باشد، اما روشن کردن الفبای این مبحث علمی، با زبانی ساده برای مردم از اهمیت زیادی برخوردار است، چرا که هر چه اطلاعات عمومی و حتی تخصصی مردم و جامعه از فیلم بیشتر باشد، نحوه‌ی نگرش آنها به این مقوله غنی‌‌تر خواهد بود. پس اولین بخش این روشنگری علمی را با تمرکز بر مفاهیم کلی فیلم از دید اجتماعی، اقتصادی و هنری آغاز می‌کنم. آن چه در زمان‌های بسیار قدیم از واژه‌ی فیلم ((film تعبیر می‌شد، یک "لایه‌ی نازک" (مثلاً از روغن) و یا یک "ورقه‌ی نازک" از چیزی بود که با اختراع عکاسی و با توسعه یافتن این علم از مرحله "صفحه‌ عکس" به نیتر‌و سلولوئید قابل حمل مبدل گردید، واژه‌ی فیلم نیز رفته رفته برای این منظور به کار بُرده شد. سپس صحنه‌های تصاویر متحرک بر روی این ماتریال را هم فیلم نامیدند تا این که امروز تمام این پدیده "فیلم" نامیده می‌شود.
"فیلم" یک فرم یا قالب هنری‌ست که از تصاویر متحرک تشکیل می‌شود. این تصاویر، معمولاً یا توسط یک پروژکتور بر روی پرده قرار می‌گیرند یا از طریق صفحه‌ی تلویزیون به نمایش در می‌آیند. امروزه فیلم‌های سینما و تلویزیون متشکل از تصاویر رنگی هستند که صداگذاری شده و با لایه‌ای از موسیقی نیز همراه می‌باشند. "فیلم مبحثی علمی‌ست که محصول تئوری فیلم، علم فیلم و عمل فیلمسازی می‌باشد". تکامل تکنیکی، فرهنگی و هنری این "رسانه‌ی بصری" از آغاز پیدایش آن (اواخر قرن 19 میلادی) تا به امروز تحت عنوان "تاریخ فیلم" ارائه شده است که خود مبحثی جداگانه و جامع است.
مفهوم اجتماعی فیلم
در جامعه امروز، فیلم با سه تعبیر کُلی روبه‌روست:
اول به عنوان یک رسانه‌ی جمعی جهت اطلاع رسانی و آموزش خود آگاه.
دوم به عنوان یک پدیده‌ی اقتصادی (تولید حرفه‌ای فیلم و فیلم‌ حرفه‌ای از لحاظ تکنیکی و مالی، هزینه‌ی زیادی را به خود اختصاص می‌دهد)
سوم به عنوان یک پدیده‌ی هنری با تمام متعلقات و جوانب خاص خود.
از همان اوایل پیدایش فیلم، این سؤال همیشه مطرح بوده است که: آیا فیلم، رسانه‌ای ساده جهت سرگرمی‌ست یا نوعی قالب صرفاً هنری؟ دست نوشته‌ای از یک تئوریسین فیلم به سال 1928 میلادی چنین می‌گوید:
"همان گونه که می‌بینیم، کسانی که در تولید فیلم نقش دارند به دو گروه بزرگ، مجزا و تقریباً مخالف یکدیگر تقسیم می‌شوند: گروهی فیلم را صرفاً به عنوان وسیله‌ای برای انجام معاملات کلان و دریافت سودهای هنگفت می‌بینند. فیلم برای این افراد، کالایی‌ست که باید خواسته‌های مصرف کننده و دلالان تجاری را اجابت کند. گروه‌ دیگر در مقابل آن را پدیده‌ای جدید در وادی آفرینش دانسته و به آن به عنوان وسیله‌ای برای نوآوری در زندگی ـ به عنوان یک هنر ـ می‌نگرند. ناگریز بایستی هر دو نقطه نظر را آزاد گذاشت، چرا که این دو گونه شدن هنر و معامله، آفرینش و کارِ صرف، ارتقاء و پراکندگی، اثر و کالا در تمامی شاخه‌های دیگر هنری نیز به چشم می‌خورد."
لازم به یاد‌آوری است که موفق‌ترین فیلم‌های تاریخ سینما، فیلم‌هایی بوده‌اند که با ترکیب علمی از خلاقیت و اقتصاد ساخته شده‌اند. فیلم‌هایی که با خلاقیت و با اهداف عالی فرهنگی، هنری و انسانی ساخته شده‌اند اما جنبه‌ی‌ مالی و اقتصادی را هم فراموش نکرده‌اند.
فیلم به عنوان یک قالب (فرم) هنری
یکی از مشخصه‌های فیلم، ارضای حس کنجکاوی بشر و نیاز به سرگرمی‌ست. فیلم‌های داستانی سرگرم کننده با به وجود آوردن یک دنیای غیر واقعی، این امکان را به تماشاگر می دهند تا با غرق شدن در این دنیای جدید، تمامی قواعد روزمره را طوری دیگر تجربه کنند. در این رابطه تئور‌ی‌های روحی ـ روانی فیلم نیز تأکید می‌کنند که ارتباط تنگاتنگی بین تصاویر فیلم و رؤیا‌های افراد بیننده‌ی فیلم وجود دارد. در واقع تصاویر یک فیلم امکان تمدد اعصاب و آرامش روحی به بیننده می‌دهند.
برای افرادی مثل : بازیگران، کارگردان، فیلم‌نامه‌نویس، فیلم‌بردار، تدوینگر، سازنده‌ی موسیقی فیلم و افراد بسیار دیگری که در تولید فیلم نقش‌های کلیدی ایفا می‌کنند، فیلم فرایندی علمی، فرهنگی برای بیان هنرمندانه‌ی قضایا می‌باشد. در این میان "فیلم‌های مؤلف" به عنوان بخش عمده‌ای از آثار والای هنری‌ ـ فرهنگی تلقی می‌شوند. یکی دیگر از فرم‌های هنری فیلم، "فیلم اکسپری منتال" یا تجربی می‌باشد(تجربی به معنای تجربه‌ی فرمی جدید در کار فیلم‌سازی و نه به معنای ابتدایی و آزمایش)
آن چه فیلم‌ها را به ژانر‌های مختلف تقسیم می‌نماید عبارتند‌ از: نوع فیلم، محتوا و هدف فیلم، شیوه‌ی ساخت و فاکتور‌های ساختاری. بدین ترتیب یک فیلم می‌تواند به یکی و یا بیش از یکی از این ژانرها متعلق باشد: مستند، تخیلی، کمدی، جنایی، جنگی، وحشت، عشقی و…
برای ارزیابی و به نمایش در آمدن فیلم‌های تولید شده، همه ساله فستیوال‌ها یا جشنواره‌های فیلم‌ در گوشه گوشه‌ی دنیا برگزار می‌شوند. این جشنواره‌ها، جایزه‌های خود را به فیلم‌های تولید شده و فیلمسازانی اهدا می‌کنند که از معیار‌های کیفی آن جشنواره‌ها برخوردار باشند. در این میان معتبرترین جشنواره‌ها، جشنواره‌های A (A-festivals) می‌باشند. جشنواره‌ها بر اساس قدمت، معیارهای فرهنگی، هنری و تکنیکی، و ارتباط یابی با بازار جهانی فیلم به درجه‌های مختلفی تقسیم‌ می‌شوند. لازم به یاد‌آوری‌ست که برگزیده شدن در یک جشنواره، تنها معیار موفقیت یک فیلم نمی‌باشد.
فیلم به عنوان یک پدیده‌ی اقتصادی
اقتصاد فیلم، تمامی حوزه‌ها و جوانب فیلم را در بر می‌گیرد. این بدان معنی است که در تمام بخش‌های تولید فیلم، عامل اقتصاد به چشم می‌خورد: پیش تولید، تولید، پخش، بازاریابی، تکثیر و استفاده. از آن جایی که تولید فیلم با مخارج زیادی همراه است، مسئله‌ی چگونگی تأمین این مخارج همیشه حائز اهمیت بوده است. در سینمای هالیوود به خصوص در استودیوهای بزرگ، فیلم‌ها از قبل، براساس فروش بین‌المللی‌شان، تأمین مالی می‌شوند. این در حالی‌ست که تولید فیلم در اروپا و دیگر نقاط دنیا، وابسته به حمایت داخلی‌ست، علت هم آن است که اقتصاد فیلم حتی‌ در اروپا در مقایسه با هالیوود، بر اساس ساختاری خرد بنا شده است. ("هالیوود" عمدتاً به صنعت سینمایی آمریکای اطلاق می‌شود که در تمام استودیوهای بزرگ و حائز اهمیت، از لحاظ تکنیک فیلم‌سازی، وجود دارد.)
پس قبل از هر چیز حمایت مالی از پروژه چه از طریق سرمایه‌گذاران بخش خصوصی و چه سرمایه‌گذاران دولتی مهم می‌باشد. این حمایت مالی، عملی شدن پروژه را تضمین می‌کند. بدین ترتیب مرحله‌ی پیش تولید فیلم آغاز می‌شود. پس از مرحله‌ی تولید و گذراندن مرحله‌ی پس تولید (که در آن فیلم مراحل فنی خود را پشت سر م گذارد) عامل مهمی که در برگشت سرمایه از اهمیت زیادی برخوردار است، تعداد تماشاچیانی‌ست که برای دیدن فیلم به سینما می‌روند. عامل مهم دیگر، میزان فروش برای رسانه‌های مصرفی مختلف می‌باشد از جمله فروش DVD و محصولات جانبی فیلم (بازی‌های کامپیوتری و غیر کامپیوتری، اسباب‌بازی‌ها، فیگورهای قهرمانان فیلم و…)
برای اثبات این قضیه که فیلم یک پدیده‌ی اقتصادی‌ست، کافی‌ست به ارقام زیر توجه کنید: تولیدات فیلم‌های سینمایی در سال 2005 نسبت به سال 2004 به میزان 8/7% افزایش داشته است. تعداد فیلم‌های تولید شده در سال 2005 در سراسر دنیا 4603 عدد بوده است. از این تعداد، رقم قابل توجهی تنها در هندوستان تولید شده است. تعداد 1041 فیلم !!! نکته‌ی جالب این است که تعداد فیلم‌های تولید شده در هندوستان در سال 2005 از تمام فیلم‌های تولید شده در کشورهای اروپایی (1035 فیلم) بیشتر بوده است. در همین سال هندوستان با تولید 1041 فیلم در صدر جدول تولیدات فیلم در دنیا قرار دارد. پس از هندوستان، ایالات متحده آمریکا با 699 فیلم، ژاپن با 356 فیلم، چین با 260 فیلم و فرانسه با 240 فیلم قرار دارند. صنعت سینمای هند "بالیوود" بزرگ‌ترین صنعت تولید فیلم در دنیاست که پرداختن به آن خود مبحثی جداگانه است.
تولید فیلم
تولید فیلم منوط به گرد هم آمدن مهارت‌های متفاوتی از جمله: دراماتورژی برای نوشتن فیلم‌نامه (علم فیلم‌نامه نویسی) بازیگری، کارگردانی، طراحی نور، طراحی صحنه، کادراژ یا همان قطع‌نما، مونتاژ، تکنیک صدا و موسیقی می‌باشد. مراحل معمول تولید یک فیلم عبارتند‌از: 1ـ تکامل ایده 2ـ تأمین مخارج 3ـ نوشتن فیلم‌نامه 4ـ پیش تولید (pre-production) ـ در این مرحله تمامی هماهنگی‌ها و برنامه‌‌ریزی‌ها چه مالی و چه تکنیکی انجام می‌شود و طی آن برنامه‌ریزی می‌شود که چه کسانی (اعضای گروه فیلم‌سازی) در چه زمانی و در چه مکانی کار فیلم‌برداری را انجام می‌دهند ـ 5ـ فیلم‌برداری 6ـ پس تولید (post-production) ـ در این مرحله فیلم‌ مراحل فنی مثل مونتاژ، صداگذاری، موسیقی را پشت سر می‌گذارد‌ـ 7ـ پخش و بازار‌یابی.
فیلم از تصاویر ثابت تشکیل شده است. تصور حرکت یا همان افکت فیلمی، هنگامی احساس می‌شود که این تصاویر ثابت پشت سر هم و با سرعت نشان داده شوند. این تصاویر از فرکانس پانزده تصویر در ثانیه و بر اثر افکتی که بر شبکه‌ی چشم انسان می‌گذارند، دیگر نه به عنوان تک تصویر بلکه به صورت یک حرکت فیلمی که به حرکت درون دنیای واقعی نیز شباهت دارند، دیده می‌شوند. لازم به یاد‌آوری‌ست که آن چه امروزه به صورت نرمال روی پرده‌ی سینما رؤیت می‌شود 24 یا 25 فریم در ثانیه است که با کم و زیاد کردن این فرکانس‌ها افکت «Fastmotion» و «slowmotoin» به وجود می‌آید. تا به امروز، فیلم به سه صورت ثبت می‌شود:
1ـ فرم کلاسیک فیلم که در آن تصاویر به صورت تک تصویر ـ اصطلاحاً فریم frame ـ به روی ماتریال فیلم که از جنس سلولوئید است، ثبت می‌شوند و پس از نور دهی در لابور، با سرعت پشت سر هم نشان داده می‌شوند. این نمونه‌ی فیلم‌برداری هنوز معمول است و تا الان هنوز از کیفیت بسیار بالایی برخوردار است.
2ـ نوع دیگری که از سال 2000 میلادی به طور فزاینده‌ای در سطح حرفه‌ای هم مورد استفاده قرار گرفته، روش ثبت تصویر یا فیلم‌برداری دیجیتال می‌باشد. یاد‌آوری می‌شود برای اولین بار در سال 1976 میلادی، شرکت JVC ژاپن یک سیستم آنالوگ پیشرفته به نام VHS را روانه‌ی بازار کرد. VHS کوتاه شده video home system است که آغاز تکوین سیستم ویدئو در دنیا بود. این سیستم رفته رفته با پیشرفت روزانه‌ی تکنولوژی جای خود را به سیستم دیجیتال داده است.
3ـ نوع دیگر در فیلم‌ها و آثار انیمیشن روی می‌دهد که در آنها هیچ جریان واقعی فیلم‌برداری و ثبت نمی‌شود، بلکه تصاویر از راه‌های مختلفی مثل طراحی فریم به فریم از طریق عکاسی فریم به فریم (تک تصویر) و یا توسط کامپیوتر و با کمک روش Stop-motion‌ تولید می‌شوند. یاد‌آوری می‌شود که واژه‌ی Animation از واژه لاتین animare به معنای زندگی بخشیدن ریشه می‌گیرد. تاریخچه‌ی پیدایش انیمیشن، چگونگی تولید فیلم‌های انیمیشن و ژانرهای متفاوتی که در دل این طیف وسیع به وجود آمده است خود مقوله‌ی ‌بسیار گسترده‌ای‌ست که باید جداگانه به آن پرداخت.
گفتنی‌ است که به علت رشد سریع تکنولوژی‌، صنعت فیلمسازی از آخرین دهه‌ی قرن بیستم به این سو، تفاوت‌های بین سه شیوه‌ی ذکر شده، رفته رفته رنگ باخته‌اند، چرا که امروزه، فیلم به هر شکلی که تولید شود جهت بازاریابی و موفقیت تجاری بیشتر به زنجیره‌ی فرمات دیجیتال می‌پیوندد؛ دیجیتالیزه می‌شوند و از طریق DVD روانه‌ی بازار می‌گردند.
و کلام آخر این که:
تصاویر یک فیلم به هر شکلی که تولید شوند، آن گاه که توسط پروژکتور در اتاقی تاریک روی پرده انداخته می‌شوند، تصور زنده بودن تصاویر را آن چنان به بیننده القا می‌کنند که وی با دنیای بیرونِ آن اتاق تاریک به طور موقت قطع رابطه می‌کند و خود را به دست آن تصاویر می‌سپارد و به دنیای آنها سفر می‌کند. هر چه این تصاویر با محتوا تر و غنی‌تر باشند، بیننده‌ی فیلم نیز پس از تماشای فیلم با کوله‌بار سرشار تری، سالن تاریک را ترک‌ کرده و آموخته‌های خود را به زندگی‌ شخصی و روزمر‌ه‌اش می‌برد. بیهوده نیست که گفته می‌شود، هر مملکت به فیلمساز خود به عنوان ناشر "هویت فرهنگی" ‌می‌نگرد و به همین‌ علت است که غالباً سیاست فیلمی هر کشور بر آن است که تولیدات ملی خود را ارتقا بخشد و توانایی و قدرت عمل خویش را در رقابت‌های بین‌‌المللی تثبیت، حمایت و حفاظت کند.

• صفحه نخست
• خبر
• اجتماعی
• هوای تازه
• تاریخی
• ورزشی
• بایگانی
• جستجو
• آلبوم عکس
• نویسندگان
• پیوندها
• نظرات خوانندگان
• سرویسهای سایت
• تماس با ما

What is RSS?