 |
||||
|
|
||||
|
نویسندهای که هرگز مشت خود را باز نکردنویسندهای که هرگز مشت خود را باز نکرد
این مرد، چه قدر اندیشیده است، چه کتابها و اسناد را که نخوانده است، چه فیلمها ندیده است، چه شبها نخفته است، چه قدر تنهایی نکشیده است و در کُنج تنهایی چه سوزنهای قلم بر چشم نزده است تا در نهایت سرگذشت اسطورههای اندیشه ایران معاصر را بنویسد. میگویند 25 سال از بهترین لحظات عمرش به این کار گذشت تا کارستانی سترگ پدید آورد و چراغی را پیش پای ما برافروزد. صادق هدایت را نمیگویم، بلکه کسی را میگویم که بیمطالعه کارستان او «پژوهشگران معاصر ایران» کسی نمیتواند عمیقاً به حقیقت زندگیِ غریبترین و راز آلودهترین نویسنده معاصر ایران "صادق هدایت" نزدیک شود. جلد ششم از مجموعهی بزرگ پژوهشگران معاصر ایران تألیف اندیشمند بیبدیل «هوشنگ اتحاد» به صادق هدایت اختصاص یافته است. این کتاب یک هزار و یکصد و هفتاد و پنج صفحهای بیتردید کاملترین پژوهشی است که تا به حال درباره زندگی، افکار و مرگ رازناک صادق هدایت نوشته شده است. کتاب یاد شده برای اولین بار با تیراژ سه هزار نسخه در سال 1382به همت انتشارات فرهنگ معاصر به چاپ رسیده است. این کتاب شامل یادداشت مؤلف، سه بخش اصلی و نمونههایی از نثر هدایت، فهرست آثار او، یادداشتها، کتابنامه و فهرست اعلام است. در بخش یادداشت مؤلف میخوانیم: هدایت نسبت به نویسندگان دیگر نظیر آلبرکامو، ارنست همینگوی، سامرست موام، آندره ژید و ماکسیم گورکی که بر سالهای نوجوانی و جوانی من فرمانروایی کردند، بیشترین فضا را در ذهنم به عنوان بزرگترین نویسنده ایرانی به خود اختصاص داد و همیشه گوشه چشمی به او داشتهام. وقتی به کاوش در زندگی و آثار پژوهشگران ایرانی پرداختم، در خلال کار دریافتم که هدایت از جمله معدود افرادی است که جامعیت دارد. او نه تنها نویسندهای عالیقدر و صاحب سبک است بلکه خیام شناس و بنیانگذار خیامشناسی در ایران است و هنوز کسی چون او نتوانسته است آنچنان که باید، به ژرفای اندیشهی خیام نزدیک شود و منطقیترین و هوشمندانهترین باور را در شناخت اندیشههای خیام ارائه دهد، به خصوص اینکه عبدالحسین زرین کوب هم تأکید میکند: «صادق هدایت بینش عمیقی نشان داده است و در نقد خیام ـ ترانههای خیام ـ در این مورد مثل داستاننویسی صادق هدایت، یک سرمشق بیبدیل است و ملامتناپذیر».با مشخصاتی که از هدایت در دست داریم واژهی پدیده (Phenomenon) برازندهی اوست که این تعبیر مورد تأیید پرویز ناتل خانلری نیز هست. صاحب این قلم بر این باور است که هدایت حیثیت ایران در ادبیات معاصر جهان است. انسانی فاخر با هالهای از ابهام که هرگز مشت خود را باز نکرد». (هوشنگ اتحاد، 1381؛ ص11) علاوه بر این مقدمهی ارزشمند، کتاب مورد بحث در بخش اول به خلق و خوی هدایت پرداخته است. بخش دوم به نویسندگی اختصاص یافته است. در این بخش، تأثیرپذیری هدایت، تأثیر هدایت بر دیگران، داستان کوتاه، رمان، بوف کور، تحلیلی بر بوف کور، زنده به گور، سفرنامه و نمایشنامهنویسی، نقاشی، موسیقی وشعر، ترجمههای هدایت شامل آثار نویسندگان اروپایی و متون پهلوی، پژوهش هدایت درباره فرهنگ مردم (فولکلور) و آثار هدایت در زمینه نقد و بررسی به شیوهای عالمانه مورد بحث قرار گرفته است. در بخش سوم، زندگینامه این نویسنده شامل دوران کودکی، سفر به بلژیک، فرانسه و بازگشت، تشکیل گروه ربعه، سفر هند، تهران، قبل از آخرین سفر او به پاریس، و بالاخره خودکشی او در پاریس مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. در نمونههایی از نثر صادق هدایت نیز دربارهی بوف کور، سگ ولگرد، قضیهی خواب راحت، لاله، قضیهی ساق پا، فولکلور یا فرهنگ توده (نمونهها و دستور جمعآوری و تدوین آن)، پیام کافکا، و اصفهان نصف جهان، مطالب خواندنی و ارزشمند وجود دارد. از جمله بدایع این کتاب نیز ذکر احوال و آثار شخصیتهای زیادی از معاصران و قدمای ایرانی و سرزمینهای دیگر است که به همراه نام برخی از مکاتب و مفاهیم و... در ابتدا به طور فهرستوار ذکر شده تا اگر محققی بخواهد درباره آنها اطلاع بیشتر یابد بتواند در متن کتاب در ارتباط با صادق هدایت آنها را جست و جو کند. در پایان این نوشتار نمونههایی از متن کتاب آورده میشود تا خوانندگان عزیز بنگرند که کاری، شاهکار میشود که از متدولوژی صحیح بهره برده باشد: فرهنگ چمبرز، ضمن شرح حال هدایت، از بوف کور به عنوان بهترین اثر او یاد کرده و آن را جزو دوازده رمان بزرگ جهان درقرن بیستم به شمار آورده است. (کامشاد 2001: ص886) خانم دورا اسمودا، که بعضی آثار هدایت را به آلمانی ترجمه کرده، در برنامه ی ویژه ی سال روز تولد او، که از تلویزیون سراسری کشور آلمان پخش شد، گفت: هدایت دیگر متعلق به کشور ایران نیست، او به همه ی جهان تعلق دارد (آرین پور 1374 : ص ص 356 ـ 357) نیما یوشیج می گفت: صادق هدایت برومند ترین کسی است که من در بین همه ی دوستانم نسبت به آب و خاکِ خود در قلمروی کار نویسندگی دیده ام (نیما یوشیج :1336 ص 1) آندره روسو، ادیب و نویسنده ی معروف معاصر فرانسوی، به تألیف یک دوره کتاب درباره ی ادبیات قرن بیستم (Litterature du Vingtieme siecle) پرداخت،که جلد پنجم آن شامل مباحثی درباره ی گروهی از نویسندگان بزرگ معاصر است، از آن جمله اند: مارسل پروست، ژان پل سارتر، الوار، ویلیام فاکنر، هنری میلر، مونترلان، موریاک؛ و فصلی از آن را به تفصیل به «بحث درباره ی آثار صادق هدایت» اختصاص داده است. (سخن 1334 ب: ص 253 ـ 254) |
طبق روال معمول "نصیر بوشهر" در هنگام ورود استاندار جدید، 
در سال 1907 میلادی به روایت روزانه
