اسطوره‌های‌‌ موسیقی مذهبی در بندر بوشهر

اسطوره‌های‌‌ موسیقی مذهبی در بندر بوشهر
یکی از چهره‌های اصیل موسیقی در بوشهر زنده یاد استاد "محمد شریفیان" است که خدمات ارزنده‌ای در عرصه ی موسیقی بوشهر به انجام رسانیده است.
وی در سال 1303 در محله‌ی ظلم‌آباد (صلح‌آباد شمالی امروز) به دنیا آمد و در سال 1350 روی در نقاب خاک کشید.
موسیقی و آیین‌های مذهبی در خانواده او بسیار مورد توجه بود و مادرش «شهربانو» فرزند ملا علی ـ که روضه خوان بوده است ـ جزو یکی از نوحه خوان‌های مطرح مراسم زنانه بوشهر محسوب می‌شد.
استاد شریفیان به دلیل نوحه سرایی و نواسازی در موسیقی مذهبی و نیز تسلط و بداهه خوانی در مراسم سینه‌زنی نزد مردم شهرت فراوانی داشت. تسلط وی در مراسم سینه‌زنی هنوز در خاطره مردم این مرز و بوم واگویه می شود. زنده یاد شریفیان در اوج احساسات سینه‌زن‌ها،به میان آنها می‌رفت و با شوری خاص، نوحه خوانی می کرد. گاهی اوقات آن قدر جمعیت سینه‌ زن زیاد می‌شد که دیگر جایی برای سینه‌زن در میدان مسجد شنبدی و حسینیه‌ی زیارتی‌ها باقی نمی‌ماند و سینه‌زنان عاشق، دسته‌ای دیگر جدا از دسته اول در صحن مسجد تشکیل می‌دادند و آن جا بود که شادروان شریفیان دو دسته‌ی سینه‌زن را همزمان کنترل می‌کرد، بدون این که ناهماهنگی به وجود آید. محمد شریفیان با آهنگ‌های رایج زمان خود آشنایی کامل داشت و در بعضی موارد آنها را با شعری که خود می‌سرود انطباق می‌داد و با حزن و اندوه اجرا می‌کرد.
در خصوص تکنیک آهنگ سازی استاد محمد شریفیان در خلق نوحه‌های مذهبی، اظهار نظر دو تن از موسیقی دانان و محققان نامی عرصه‌ی موسیقی دکتر «یوزف کوکر‌تز» موسیقی دان شهیر آلمانی و دکتر «محمد تقی مسعودیه» محقق و موسیقی شناس بزرگ ایرانی قابل توجه است و خود گویای تمام ناگفتنی‌هاست: در بسیاری از موارد قدرت بیان و توانایی آهنگ ساز در ایجاد نظم خارق‌العاده به نظر می‌رسد. می‌توان اذعان کرد که او تحت تأثیر موسیقی محلی، آگاهانه نمونه‌های ملودی خود را به نحوی خلق کرده است که بتواند با مضامین اشعار انطباق یابد و احساسات و علائق مذهبی شرکت کنندگان را ضمن اجرای مراسم تجدید کند. بررسی آوازهای بعدی او نشان خواهد داد که چگونه می‌توان بر اساس این هدف، موسیقی محمد شریفیان را به عنوان موسیقی هنری محلی وانمود.
او در هنرش بسیار جدی بود و تا آن جا که وقتش یاری می‌داد و توانش می‌رسید پر کار بود. همیشه بر روی شعر و آهنگ‌های خود دقت نظر داشت تا بلکه بتواند به بهترین شیوه آن را اجرا کند.
مرحوم "جهانبخش کُردی‌زاده" که از معروف ترین و خوش صدا‌ترین نوحه خوانان بوشهر بوده است از تجربه و شیوه زنده یاد شریفیان که رابطه‌ی خویشاوندی نزدیکی با او داشت نهایت استفاده را برده است و در واقع‌ می‌توان گفت که او یکی از بهترین استادان جهانبخش کُردی‌زاده بوده است.
همچنین زنده یاد "علی دشتی‌ نجار" خود را یکی از شاگردان و ادامه دهندگان سبک و سیاق شریفیان می‌دانست تا جایی که نوحه "زینب از شام" را بعد از مرحوم شریفیان تنها کسی که به زیبایی می‌توانست اجرا کند، زنده یاد علی دشتی نجار بود.
استاد محمد شریفیان نه تنها در زمینه نوحه خوانی و نوحه سرایی بلکه در نوازندگی فلوت و در خیام خوانی نیز چیره دست بود. با اکثر مراسم و آیین‌ها در بوشهر آشنایی کامل داشت و مراسم شام غریبان، صبحدم، بیت‌خوانی، پا منبری، ذکر، مصیبت خوانی و حتی شبیه خوانی حضرت‌ زین‌العابدین (ع) را به خوبی اجرا می‌نمود و در شروه خوانی نیز یکی از بهترین ها بوده است.
افسون شروه خوانی اش تمام شنوندگان و صاحبدلان را جذب می کرد و مورد تقلید شروه خوانان کنونی نیز قرار گرفته است.
شریفیان حاضر نبود تحت هیچ شرایطی عزاداری اهل بیت‌(ع) را ترک کند و این در صورتی بود که پزشکان به او تذکر داده بودند که نوحه خوانی برایش مضر و بر روی مغز و قلبش بیش از اندازه فشار وارد می کند و اما وی از قید سلامت خود گذشت تا سرانجام در سال 1341 در شب 13 محرم هنگامی که در چهار محله ی مهم بوشهر (صلح آباد، زیارتی، شنبدی و ریشهر) تا ساعت 30/4 صبح نوحه سرایی کرده بود در ساعت 6 صبح بعد از خواندن نماز صبح دچار سکته مغزی شد. وی بعد از این که با مرگ دست و پنجه نرم کرد و از این سکته نجات یافت با همه ی نابسامانی ها از پا نایستاد و هنرش را اعتلا بخشید و رسالتش را انجام داد و در اربعین همان سال با این که پاهای او یارای ایستادن نداشت در میان انبوهی از سینه زنان بر روی صندلی نشست و شروع به خواندن نمود. شور و احساسات مردم هر از گاهی باعث می شد که او با پاهای پردردش از روی صندلی بلند شود و دست های خود را به سوی آسمان دراز کند و از خداوند شفا طلبد تا بتواند بیشتر در این مراسم خدمت کند. او تا 9 سال بعد در حالی که سکته دوم به صورت خفیف به سراغش آمده بود نوحه سرایی کرد، شعر سرود و آهنگ ساخت تا این که سرانجام در روز بیستم بهمن ماه سال 1350 عمر پر بار و با برکت خود را به موسیقی بوشهر هدیه کرد و پیکر پاک او را از صلح آباد تا بهشت صادق تشییع کردند.
دریغا که سال ها از بدرود این استاد بزرگ می‌گذرد ولی هیچ ارگانی برای ایشان یادواره ی برگزار نکرده است. فقط می توان گفت افسوس… بزرگ مردی که هر زمان و در هر مکانی یادی از مراسم عزاداری بوشهر می شود، ناخود آگاه یکی از اشعار و آهنگ های وی بر سر زبان جاری می شود.
به دشت کربلا لیلای محزون بگفتا با صد افغان
علی اکبر جوان تاجدارم دمی کن ترک میدان
بیا ای ماه کنعان، مرو در چنگ عدوان،دل لیلا مسوزان
شریفیان چرا از بهر اکبر زدیده خون نباری
گمانم از دل لیلای محزون
خبر هرگز نداری
بیا ای ماه کنعان، مرو در چنگ عدوان،
دل لیلا مسوزان
محرم و صفری نیست که بیاید و اشعار و نواهای زنده یاد شریفیان خوانده نشود. عزاداران حسینی با نواهای وی چنان شوری به پا می‌کنند که قابل توصیف نیست.
و اما باز هم ماه صفری دیگر رسید و ایام شب های اربعین حسینی و شب های آخر ماه صفر، شهادت امام رضا (ع) و صدای سنج و دمام در دل کوچه های شهرمان بوشهر.
باز هم آواهای حزین تاریخِ نوحه خوانی و نوحه سرایی با اشعار و آهنگ های شادروان "ناخدا عباس دریانورد" دل هر بوشهری را می سوزاند.
ای ناخدا هردم، بر سینه و سر زن از غم قاسم جوان و ماتم نشین است
از کوچه پس کوچه های شهرمان می گذریم. می رسیم به محله ی دهدشتی و صدای زنده یاد "جهانبخش کردی زاده" در گوش مان طنین انداز می شود. کمی آن طرف تر در محله ی کوتی و در مسجد شیخ سعدون صدای زنده یاد سید علی مهیمنیان و مرحوم کربلایی حبیب سرخوان و شادروان احمد زبر دست و کمی نزدیک صدای استادی بی نظیر که با نوحه ی «زینب از شام» شناخته شده است مرحوم استاد علی دشتی نجار درگوشمان جا خوش می‌کند.
و حال نیز صدای اسماعیل ایراندوست و احمد شیخ ذاکر به گوش می‌رسد.
کوچه ها را یکی پس از دیگری طی می کنیم. می‌رسیم به محله ی جبری و چه زیبا در شب اربعین حسینی صدای نوحه خوانی پیر و نابینا ولی با دلی حسینی در حال خواندن می باشد، حسین علی حیدر پور همان پیرمرد حسینه ی زیارتی ها و آن سوی دیگر محل در مسجد صاحب الزمان صدای رسای حاج ابراهیم ملاح زاده به گوش می رسد که می‌خواند:
وفات پیمبر، شیعه زنو شد واویلا، از این غم
همچنان کوچه ها را یکی یکی طی می کنیم و می رسیم به محله ی صلح آباد شمالی و دوباره به یاد زنده یاد محمد شریفیان می افتیم یکی از چهره های ماندگار شهرمان، و حال نیز در همان محل و همان مسجد صدای ایمان میرشکاری به گوش می رسد.
نوای :زهرا در جنان بهر حسن ماتم گرفته/ ماتم با علی و پیغمبر خاتم گرفته
نوایی از کوچه پس کوچه های محله ی سنگی به گوش می رسد و آن صدای حاج محمد دوانی است که از دل مسجد توحید شنیده می شود، نوحه خوانی بی ریا و بی ادعا با صدای دلنشین.
در تمام محلات شهرمان خاطرات عزیزانی چون رضا صفایی، باقرآرامی، داریوش ماهینی، قاسم فقیه، احمد خسرویان، جعفر دریایی نژاد و … برایمان تداعی می شود و همه ساله با صدا، اشعار و آهنگ‌های این بزرگواران به استقبال ماه محرم و صفر می رویم، چه زیبا ست اشعار زنده یاد ابوالمکارم بلادی و چه زیبا ست اشعار زنده یاد غلامرضا اصلاح پذیر بانوایی از استاد عبدالحسین خرمایی.
ای عزاداران عزای حضرت پیغمبر است / جبرئیل در این مصیبت خاک ماتم بر سر است برای تمام رفتگان از خداوند شفاعت طلب کرده و برای دیگر مداحان، شاعران و آهنگ سازان طول عمر با عزت را خواستاریم.
شیعه از نو به جهان موسم افغان آمد
یا که دریای غم فاطمه طوفان آمد
از غم مرگ پدر تا به لبش جان آمد
زین مصیبت زسماء عرش به لرزان آمد
ناله چون رعد و غم آلوده زداغش حیدر
فاطمه گریه کنان سینه زنان بهر پدر
حسن از شدت غم ریخت فرو خون زبصر
برسر و سینه زنان شاه شهیدان آمد
نظر چند تن از بزرگان و مطلعان بوشهری در مورد استاد محمد شریفیان:
احمد خسرویان: او در موسیقی بوشهر همه فن حریف بود هیچ گاه در محفلی و مراسمی کم نمی‌آورد.
منوچهر آتشی: در سال هایی که مسئول امور تربیتی بوشهر بودم و بچه ها را در زمینه تئاتر و موسیقی تشویق می کردم، ایشان با صدای گرم و گیرای خود ما را مسحور می کرد. مرحوم "محمد شریفیان" رفیق صمیمی من بود. شریفیان دریای استعداد بود، مردی کامل و با هوش . موسیقی بوشهر با امثالی همانند مرحوم شریفیان شناخته شده است و خواهد ماند.
حسن زنگنه: شادروان محمد شریفیان عشق و علاقه به موسیقی مذهبی و نوحه خوانی را از مادرش شهربانو به ارث برده بود. در موقع اجرای مراسم شام غریبان در محله صلح آباد او و مادرش به طوری دلنشین با همکاری یکدیگر به اجرای برنامه می‌پرداختند. نام محمد شریفیان های و شریفیان دیگر را باید در کتب تاریخی ثبت کرد. همانند این عزیزان کم یافت می‌شود.
حاج ابراهیم ملاح زاده:
مرحوم محمد شریفیان مردی به تمام معنا بود، شخصیتی بی نظیر، کسی که با تمام خلوص و با ایمانی قوی قدم بر می داشت. او هنر خود را مدیون اهل بیت (ع) می‌دانست. اشعار و آهنگ های وی همه ساله اجرا می شود و هر موقع که خوانده می شود حال و هوایی تازه دارد، انگار تازه سروده شده است و حال و شوری به سینه زنی دست می‌دهد که قابل توصیف نیست. شریفیان شخصی بزرگ و قابل احترام است. روحش شاد باد.
عبدالحمید دشتی‌فرد:
محمد شریفیان خیلی با احساس می‌خواند، اگرنوحه‌خوانی رامثل یک کشتی ببینیم اوناخدای به تمام معنا درآن کشتی می‌باشد.
محمد فتوت:
مرحوم محمد شریفیان در نوحه خوانی و نوحه سرایی استاد بود و در چند محل بوشهر نوحه خوانی می کرد. آن مرحوم صدایش حزن داشت. به خصوص درآخر مراسم واحد، عزاداران را دعوت به نشستن می کرد و شروع به مرثیه خوانی می کرد و مستمعین شروع به گریه می کردند که در جای خود بی نظیر بود.
این حقیر افتخار پیش خوانی آن مرحوم را در حسینیه زیارتی ها داشتم ـ روحش شاد...
عبدالرسول بنیاد:
در مورد شریفیان حرف های زیادی وجود دارد. آن مرحوم در بعضی مواقع هم خود نوحه می‌خواند و هم بُرها را درست می‌کرد و گاهی با عزاداران سینه هم می زد، که کمتر کسی می تواند هر سه کار را با هم انجام دهد. شریفیان فردی بی نظیر و در یک کلام همه فن حریف بود. فلوت زدن وی نظیر نداشت.
حاج مهدی یوسفی:
اینجانب خاطره‌ای که از آن مرحوم به یاد دارم این است که ایشان با این که سکته کرده بود
و بیمار بود قریب 2 سال بر روی صندلی می نشست و مراسم عزاداری را در این حسینیه اجرا می کرد.
شخصی که بیمار بود و نبودن امکانات در آن زمان خیل عزاداران را هدایت کند و حال شما خودتان قضاوت کنید که ایشان چطور آدمی بوده است.
من تنها می‌توانم بگویم که مرحوم شریفیان فوق‌العاده بود. هنوز هم اشعار ایشان اجرا می شود و برای ما تازگی آن زمان را دارد و ناخودآگاه ذهن ما را سوق می دهد به آن دوران، شب‌‌هایی که هرگز از یاد نمی رود و نخواهد رفت. ان شاءا... که نوحه خوانان عزیز بتوانند راه و روش ایشان را ادامه دهند. روحش شاد باد.

• صفحه نخست
• خبر
• اجتماعی
• هوای تازه
• سیاسی
• تاریخی
• ورزشی
• بایگانی
• جستجو
• آلبوم عکس
• نویسندگان
• پیوندها
• نظرات خوانندگان
• سرویسهای سایت
• تماس با ما

What is RSS?