 |
||||
|
|
||||
|
گفتوگو با محسن شریفیان آهنگساز و پژوهشگر برجستهی موسیقیسیراف" نگاهی نو به موسیقی جنوب ایران گفتوگو با محسن شریفیان آهنگساز و پژوهشگر برجستهی موسیقی"سیراف" نگاهی نو به موسیقی جنوب ایران پیش آغاز : محسن شریفیان ـ آهنگ ساز و پژوهشگر برجستهی عرصهی موسیقی ـ پس از انتشار آلبومهای موسیقی لیانا، شپ، بندری و موج، پنجمین آلبوم موسیقی خود را با عنوان "سیراف" آمادهی انتشار و عرضه به دوستداران موسیقی بوشهر نموده است. آلبوم" سیراف" راوی تلاقی فرهنگهای گوناگونی است که به نوعی گذشته موسیقایی این اقلیم را توصیف میکند که با آوای دریانوردان آمیخته و با بهرهجویی از ملودیها و عناصربومی، آمیزهای از سنت و مدرنیته را در زندگی مردمان مینمایاند. "سیراف" نقطهی آغازی است برای فصل دیگر؛ تا نقش خود را در جهانی شدن موسیقی بوشهر ایفا کنیم. سیراف: کاری از محسن شریفیان و بابک شهرکی / خواننده: محسن شریفیان / نوازندگان: بابک شهرکی/ حبیب مفتاح بوشهری/ مهدی شریفیان/ بهنام شهرکی/ اسماعیل بختیاری آزاد/ حسین سنگسر/ حسین حیدری با اشعاری از : سید جعفر حمیدی/ علی هوشمند/ امید غضنفر/ علیرضا عمرانی/ مجید ذاکری/ روجا چمنکار/ انتشارات سروش با این هنرمند فرهیختهی عرصهی موسیقی در راستای وضعیت موسیقی بوشهر و ویژگیهای آلبوم سیراف به گفت و گو نشستیم: آقای شریفیان؛ ارزیابی شما از موسیقی بوشهر و عملکرد گروههای موسیقی در سال 86 چیست؟ ـ یکی از مهمترین مسائلی که به نوعی باعث افت موسیقی بوشهر شد، نگاه رییس سابق صدا و سیمای بوشهر به این نوع موسیقی بود که خوشبختانه با واکنش گستردهی مردم و مطبوعات مواجه گردید. مورد دیگر، اجراهای موسیقی در سال 86 است که نسبت به سالهای قبل شاهد افت شدیدی در این زمینه هستیم که بخشی از آن به سیاستهای فرهنگی دولت بر میگردد. در راستای عملکرد گروهها چند کنسرتِ خارج از کشور را میتوان ذکر کرد از جمله کنسرت گروه "مروارید لیان" و گروه " لیمر" که در قطر برگزار شد. کنسرت گروه "مروارید لیان" در تالار وحدت نیز اتفاق مهمی بود. از اتفاقات دیگر جشن "شبهای موسیقی ایران" بود که یکی از شبهای آن به موسیقی بوشهر اختصاص داشت. شایسته است به اجراهای آقای شنبهزاده در خارج از کشور نیز اشاره کنم که نقش مؤثری را در معرفی موسیقی بوشهر ایفا کرده است. از اتفاقات دیگر سال 86 باید از اجرای بزرگ ارکستر "صدا و سیما" در تهران یاد کنم که تعداد زیادی از هنرمندان موسیقی از نواحی مختلف در این اجرا حضور داشتند و من هم به اتفاق دوستانم در این اجرای مهم به معرفی موسیقی بوشهر پرداختم. در این سال موسیقی و کلیپ ویژه هنرمندان سینما با عنوان "سرود سینماگران ایران" ضبط و پخش شد. من همراه با حبیب مفتاح در بخش موسیقی این کلیپ همکاری داشتم. موسیقی این کار بر عهدهی آقای سعید شهرام بود. در این کلیپ بازیگرانی چون: جمشید مشایخی، پرویز پرستویی، پورشیرازی، علیرضا خمسه، رؤیا تیموریان ، داریوش ارجمند و لاله اسکندری حضور دارند. بخش برجستهی این قطعه، موسیقی بوشهر است که با نوازندگی من و مفتاح اجرا شد. در سال 86 موسیقی فیلم " ابی سی دی" را هم کار کردم که در مجموع از موسیقی بوشهر استفاده شده است. در فیلم دیگری هم به نام "کتانی سفید"، موسیقی بوشهر را روایت کردهام. در حوزهی انتشار آثار پژوهشی، چه آثاری منتشر گردید؟ ـ در این حوزه میتوان به کتاب "مقدمهای بر نیانبان" اثر آقای محمود حیدریه اشاره کرد که اتفاق خوبی در این زمینه بود. در این زمینه، من هم همراه با استاد "یاحسینی"در حال تحقیق و نگارش "تاریخ موسیقی بوشهر" هستیم. ما قصد داشتیم این اثر پژوهشی را در سال 86 منتشر کنیم، اما به دلیل حساسیت موضوع، ترجیح دادیم مجدداً به بررسی یافتهها و منابع بپردازیم. به هر حال انتشار این اثر، هویت منحصر به فردی به موسیقی بوشهر خواهد بخشید که امیدوارم در سال آینده این اثر منتشر و در دسترس پژوهشگران و علاقهمندان قرار گیرد. از اتفاقات دیگر باید به نقد کتاب "اهل قلم" در "حسینیهی ارشاد" و همچنین همکاری من در تدوین دانشنامهی موسیقی محلی ایران اشاره کنم. در کتاب "تاریخ موسیقی بوشهر" از چه مقطع تاریخی به شکلگیری و روند پیشرفت موسیقی بوشهر پرداختهاید و آیا این پژوهش تا مقطع فعلی را در بر میگیرد؟ ـ ما از دورهی مادها و ایلامیان آغاز کردهایم و سعی خواهیم کرد این روند را تا دورهی پهلوی بررسی کنیم. وضعیت موسیقی بوشهر در سال 86 در مقایسه با سالهای قبل را چگونه میبینید؟ ـ هر اتفاقی که در موسیقی بوشهر شاهد باشیم قطعاً مثبت است. اصولاً با توجه به فضا و امکانات موجود، هر کاری که در این حوزه انجام شود. علیرغم تمام نواقص و کاستیها، ارزشمند و قابل تقدیر است. ما معضلات هر دورهای را با توجه به شرایط و حساسیتهای آن دوره باید بررسی کنیم. به هر حال همیشه با مشکلاتی مواجه بودهایم، مثلاً کنسرتهایی که به ما مجوز ندادهاند یا فستیوال موسیقی که قرار بود در هند برگزار شود، اما عملاً لغو شد. به هر حال چون در طول این سالها شرایط یکسان نبوده نمیتوانیم جمعبندی و یا قیاس دقیق و مشخصی داشته باشیم. شما در سال 86، موازی با فعالیتهای گسترده در حوزهی موسیقی بوشهر، به آمادهسازی و ضبط آلبوم جدیدتان نیز مشغول بودید. از آلبوم "سیراف" بگویید و اینکه چرا نام "سیراف" را برای آلبوم برگزیدید؟ ـ آلبوم "سیراف" به سفارش شرکت "سروش" ضبط شد. این شرکت با توجه به قطعهی "سیراف" تهیهی این آلبوم را سفارش داد و طبیعیست که مسئولان این شرکت نام "سیراف" را هم برای آلبوم انتخاب کنند. البته من هم کاملاً با این نامگذاری موافق بودم، چرا که مایل بودم این منطقهی کم نظیر و ارزشمند بیش از پیش معرفی شود. در آلبوم "سیراف" از موسیقی تلفیقی بهره گرفتهاید، چرا؟ ـ ما در این آلبوم نگاهمان به سمت موسیقی جهانی (World music) بود تا موسیقی بوشهر با طیف گستردهتری ارتباط برقرار کند. امروزه طیف مخاطبان موسیقی بوشهر بسیار گسترده شده و طبعاً اجرای این موسیقی در قالب سنتی آن نمیتواند پاسخگوی اقشار مختلف با سلائق گوناگون باشد. البته علیرغم این رویکرد تلاش کردهایم از سنتها هم فاصله نگیریم و به نوعی با توجه به فرمها و درونمایههای سنتی، موسیقی بوشهر را با نگاهی نو و به گونهای که مخاطبان گستردهی امروزی را راضی نماید، عرضه کنیم. ما از نغمه های اصیل موسیقی بوشهر استفاده کردهایم، اما در قالب نو و با سازهای متنوع. من تلاش کردهام که در این 11 قطعهی موسیقی، فضاهای مختلفی را ایجاد کنم و امیدوارم که این تنوع و رویکرد جدید به موسیقی بوشهر مورد استقبال مخاطبان قرار گیرد. انتشار این آلبوم با توجه به نوع موسیقی تلفیقی، ممکن است با واکنش افرادی مواجه شود که نگاهشان به موسیقی بوشهر، نگاهی کاملاً سنتیست و این نوع موسیقی را بر نمیتابند و ممکن است این نکته را مطرح کنند که موسیقی تلفیقی اصالت موسیقی بوشهر را تحتالشعاع قرار داده است. در برابر این واکنشها چه پاسخی دارید؟ ـ من هر کاری را که آغاز کردهام، با این پرسش مواجه بودهام. حتی وقتی کنسرتی را با سازهای کاملاً بومی اجرا میکنیم، باز ما را به عنوان یک گروه "مدرن" مطرح میکنند. روندِ حرکت ما در حوزهی موسیقی از سنت جدا نیست، ما ایدههای خودمان را با فضای سنتی ترکیب میکنیم. این از خصوصیات موسیقی بوشهر است که همواره داشته های خود را با داشته های دیگران آداپته کرده تا به خلق فضاهای تازه منجر شود. برای مثال موسیقی آفریقا در موسیقی بوشهر حل شده، طوری که شاید به سادگی قابل تفکیک نیست. در حال حاضر ما هم به درک ضرورت این نوآوری رسیدهایم. اگر من با عرضهی این اثر بتوانم با طیفهای مختلف و گستردهای ارتباط برقرار کنم، پس به نیازهای جامعه پاسخ دادهام. در ضمن این نکته را هم در نظر داشته باشید که جامعهی ما جامعهی جوانی است و اگر ما قادر نباشیم با نسل جوان ارتباط برقرار کنیم، در یک کلام باخته ایم. بنابراین باید منطقی فکر کرد. ما نمیتوانیم صرفاً تولید کنندهی نوعی از موسیقی باشیم که فقط در این منطقه قابل عرضه است و این بیتوجهی به خیل مخاطبان موسیقی در سطح کشوری و حتا جهانی است. در آلبوم "سیراف"، دو قطعه با تلفیق موسیقی آفریقایی دارید. شما چه وجوه مشترکی بین موسیقی آفریقا و موسیقی بوشهر می بینید؟ ـ ما دو قطعه براساس موسیقی "زار" در خارگ کار کردیم که ریشه ی آفریقایی دارد. یک بخش را من اصرار داشتم از کلماتی که در این مراسم به کار برده می شود، استفاده کنیم که احتمالاً برای زبان شناسان مفید خواهد بود. یک بخش هم ـ البته با تغییراتی ـ در قطعه ی "دریایی" داریم. به هر حال جزیره ی خارگ دارای موسیقی خاصیست که براساس مستندات، سیصد سال قدمت دارد و این حق ماست که از این موسیقی استفاده کنیم. البته من در کتاب "اهل زمین" کاملاً در این باره توضیح داده ام. این آلبوم، دومین همکاری شما با شرکت "سروش" بعد از آلبوم "موج" است. آیا دلایل خاصی شما را به همکاری مجدد با شرکت "سروش" ترغیب کرد؟ ـ شرکت "سروش" از معتبرترین و پرسابقه ترین شرکت هایی است که در حوزه ی موسیقی در ایران فعالیت دارد. بزرگ ترین موزیسین ها و خوانندگان ما با "سروش" کار کرده اند. ابزار و امکانات خوبی را در اختیار دارد. در حال حاضر در میان تمامی شرکت های تهیه و توزیع آلبومهای موسیقی در ایران حرف اول را می زند. ما در تعاملی که از قبل داشتیم، درباره ی انتشار آلبوم "سیراف" به توافق رسیدیم. آیا سخت گیری و اعمال نظرهایی از سوی "سروش" در این آلبوم صورت گرفت؟ ـ در این راستا اگر مسائلی پیش میآمد، بلافاصله در فضایی صمیمانه و با درک متقابل به نتیجه ی مطلوبی می رسیدیم. به هر حال باید به جایگاه "سروش" و حساسیتهایی که نسبت به این رسانه در جامعه وجود دارد، توجه کنیم. همین که "سروش" آلبومی "بندری" را ارائه می دهد باید در برابر خیلی از افراد پاسخگو باشد. من همکاری خوبی با مسئولین "سروش" داشتم و در مجموع راضی هستم. آقای شریفیان، چرا ترجیح دادید به جای آقای "وزان" قطعات این آلبوم را با صدای خودتان اجرا کنید؟ ـ این سؤال بسیار مهمی است. در هر حوزه ای، ما با کارفرما مواجهیم و این نظر کارفرماست که در گزینش عوامل کار تصمیم می گیرد. من در این آلبوم خیلی مایل بودم که از هنر آقای وزان استفاده کنم، حتی در قرارداد من اسم آقای وزان هم هست و این پیشنهاد من بود، اما با توجه به قطعه ی سیراف ـ که آن قطعه هم با صدای من بود ـ شورای "سروش" تصمیم گرفت تا این آلبوم با صدای من ضبط شود . پس بعد از انتشار آلبوم "سیراف" مجدداً همکاری تان را با آقای وزان ادامه می دهید؟ ـ قطعاً این همکاری ادامه خواهد داشت و امیدوارم این شبهه در اذهان شکل نگیرد که خواننده ی دیگری را برای گروه "مروارید لیان" در نظر داریم. آقای وزان کماکان خواننده ی گروه ما خواهد بود. ذکر این نکته را ضروری می دانم که برای حفظ شأن و حرمت آقای وزان به دلیل عدم حضور ایشان نامی از گروه "مروارید لیان" در این آلبوم مطرح نیست. آقای شریفیان، فروردین ماه سال 86 در کنسرت گروه "مروارید لیان" در عسلویه، بانویی هنرمند با سازِ نیانبان، نوازندهی مهمان گروه شما بود. در بارهی این بانوی هنرمند بگویید. ـ ایشان یکی از شاگردان من بود. این اجرا، اولین اجرای یک نوازندهی نیانبانِ زن در تاریخ موسیقی بوشهر بود که امیدواریم این آغازی برای حضور بانوان هنرمند در عرصهی موسیقی صحنهای بوشهر باشد. برنامه های آینده؟ ـ چند کنسرت خارج از کشور در پیش داریم و احتمالاً "تاریخ موسیقی بوشهر" را با استاد "یا حسینی" منتشر خواهیم کرد. اما خبر مهمی را که برای نخستین بار با شما در میان می گذارم هم نوازی من با یک نوازندهی بزرگ گیتار است که در حال حاضر جزء سه گیتاریست مطرح دنیا محسوب می شود. مدیر برنامه های ایشان مذاکراتی با من داشته که اگر به توافق برسیم در معرفی موسیقی بوشهر و به ویژه ساز "نی انبان" فوق العاده مؤثر خواهد بود. کلام ناگفته؟ ـ سپاس از مردم فرهنگ دوست استان بوشهر ، خانواده ، دوستانم و همکاری بیدریغ اعضای گروه "مروارید لیان" که اگر همراهی و همدلی آنان نبود، بدون اغراق حتی تنفس هم برایم دشوار بود. "نوروز جم" را به تمامی اهالی قلم و هنر و اندیشه و دست اندر کاران هفتهنامه نصیر بوشهر و خوانندگان ارجمند این نشریهی وزین تبریک میگویم. |
سالی که گذشت همانند دیگر سالها سرشار بود از خوشیها و ناخوشیها، خوبیها و بدیها، ملایمات و ناملایمات و خلاصه سالی بود همانند سالهای دگر گذر عمر و روزگار بود. آنان که از گذر ایام عبرت میگیرند و تجربه اندوزی میکنند برای دگر سالها پیروزند. ولی آیا آنان که فقط روزگار را هم میگذارنند پیروزند.
1ـ اخبار دریافتی از کاظمین (نزدیک بغداد) حکایت از آن دارد که سعیدالسلطنه، حکمران منتخب بوشهر، در مسیر راه خود به این بندر، وارد آن شهر شده است، اما مقامات مرکز به طور تلگرافی به او دستور دادهاند که تا اطلاع ثانوی آن جا را به مقصد بوشهر ترک نکند. 
