 |
||||
|
|
||||
|
تهدیدی به نام "واردات آب مجازی" و ضرورت استفاده از این تهدید!تهدیدی به نام "واردات آب مجازی" و ضرورت استفاده از این تهدید!
بحران کمآبی که با گرمتر شدن دما وضعیت حادتری به خود گرفته است به سرعت در حال گسترش به کشورها و انسانهای بیشتری میباشد. یکی از راهکارهایی که به منظور مقابله با مشکلات این بحران پیشبینی و پیشنهاد شده ((تجارت آب مجازی)) است. آب مجازی، آبی است که صرف تولید کلیه کالاها شده و بصورت نهفته در آنها وجود دارد؛ و تجارت آب مجازی هم شامل صادرات و واردات کلیه کالاها اعم از صنعتی، معدنی، کشاورزی و... میشود. شاید جای سئوال باشد که چطور تبادل کالا با دنیای خارج از مرزهای سیاسی میتواند بحران کمآبی را مهار نماید؟ ما در این نوشتار سعی در تشریح دلایل لزوم گسترش واردات آب مجازی برای مقابله با بحران کمآبی کشور داریم. علی رغم تأثیر شگرف و مستقیمی که آب در پیدایش جوامع و از آن مهمتر تمدنهای بشری داشته و اهمیت بسیاری که پیشینیان به کمیت و کیفیت آب میدادهاند اما به دلیل فراوانی آن، در بسیاری موارد انسانها قدر این نعمت را ندانسته و با آن بصورت کالایی بیارزش برخورد کردهاند. این قبیل اقدامات با صنعتیشدن جوامع شدت بیشتری یافته است. با گذشت زمان و افزایش جمعیت و رشد نیازهای انسانها که مهمترین آنها تأمین غذا بود این نگرش تغییر نموده تا جایی که در شرایط کنونی آب از کالایی اقتصادی تغییر ماهیت داده و به کالایی استراتژیک تبدیل شده است. مشکلات، بحرانها، تنشها و جنگهای فراوانی که در سالهای اخیر به دلیل تعارض در منافع حوزههای آب کشورهای مختلف شکل گرفته، اصلاح دیدگاه برنامهریزان و در نتیجه تغییر در برنامهریزیها را در پی داشته است. در شرایط موجود دیگر با قاطعیت نمیتوان هرگونه واردات کالا را با دلیل ((ایجاد وابستگی)) رد نمود چراکه با وارد نمودن کالاهایی که برای تولیدشان به آب زیادی نیاز هست در مصرف آب صرفه جویی نموده و میتوان از آب ذخیره شده برای تولید کالاهایی با ارزش افزوده بالاتر و یا با درجه اهمیت بیشتر استفاده کرد. کشورهای زیادی محکوم به پذیرش و تبعیت از تجارت آب مجازی هستند؛ از جمله کشورهای منطقه خاورمیانه که بیشترین چالشها را در زمینه آب دارند باید به منظور تأمین ((امنیت غذایی)) خود به واردات آب مجازی متکی باشند. ویلیام جی کازگروف Cosgrove William J نایب رئیس شورای جهانی آب می گوید:«شاید به طور ناخودآگاه، تعداد زیادی از کشورهای کم آب از طریق واردات غذایی به حل تنشها و مسائل آبی خود نائل شدهاند و این از طریق نقشی است که واردات آب مجازی ایفا مینماید». اما برخورد با این موضوع و تصمیمگیری بر اساس آن به همین سادگی نیز نمیباشد زیرا غیر از مسائل فنی و تخصصی، مفاهیم دیگری از جمله بحث ((سلطه غذایی)) وجود دارد که باید در واردات آب مجازی مد نظر قرار گیرد. سلطه غذایی همان وابستگی زیاد به آب مجازی است بگونهای که کشورهای صادرکننده، اهرم فشار بسیار پرقدرتی برای نفوذ و تسلط بر کشور واردکننده آب مجازی خواهند داشت. چین، هند و مالزی از جمله کشورهایی هستند که نمیخواهند اختیار تأمین غذای جمعیت انبوه خود را بدست بیگانگان بسپارند. (در شماره 493 مورخ 20 اردیبهشت 88 هفته نامه نصیر بوشهر مفهوم آب مجازی بطور کامل تشریح گردیده است.) به دلیل مسائل و مشکلاتی که گریبان بخش کشاورزی ایران را گرفته، برنامهریزان و تصمیمگیران حوزه آب کشور مجبورند بهرهگیری بیشتر از فرصت واردات آب مجازی از طریق خرید برخی از محصولات کشاورزی را در دستورکار خود قرار دهند. مسائل و مشکلاتی که سبب اهمیت بیشتر جایگاه تجارت آب مجازی در کشور ما میشود را میتوان به دو گروه کلی طبیعی و غیرطبیعی تقسیم کرد. مسائل طبیعی مربوط به قرار گرفتن کشور ایران در منطقهای از جهان است که بطور ناخواسته مشکلاتی را برای ما بوجود آورده و عوامل غیرطبیعی را میتوان بهرهگیری از الگوی مصرفی اشتباه در زمینه مصرف آب دانست. در ادامه خواهیم دید که منابع آب کشور کمتر از میانگین جهانی میباشد و متأسفانه ما از این منابع محدود نیز به درستی استفاده نمیکنیم. مشکلات طبیعی در مناطق معتدل جهان، 90 درصد آب مورد نیاز کاشت و پرورش غلات از آب طبیعی درون خاک تأمین میشود اما در خاورمیانه برای تهیه اینگونه محصولات که اساس غذای انسانها را تشکیل میدهند تکیه بر منابع و ذخایر سطحی و زیرزمینی آب ضروری و واجب است. میانگین بارندگی در کشور ما 252 میلیمتر در سال میباشد که دقیقاً یک سوم میانگین جهانی است با این حال میانگین تبخیر در ایران 179 میلیمتر (یعنی 71 درصد بارندگی کشور) معادل 3 برابر میانگین جهانی است. پراکنش مکانی و زمانی بارندگیها در کشور نیز بسیار نامناسب میباشد؛ بگونه ای که 70 درصد بارندگیها در 25 درصد از مساحت کشور واقع میشود و تنها یک درصد از مساحت کشور از بارندگی بیش از 1000 میلیمتر برخوردار است. از لحاظ توزیع زمانی نیز 25 درصد بارندگیها در فصول آبیاری و 75 درصد در سایر فصول رخ می دهد. در استان بوشهر توزیع زمانی نامطلوب بارندگی به خوبی قابل مشاهده میباشد در اغلب سالها کل بارندگی سالانه طی چند روز آنهم در فصل زمستان اتفاق میافتد. مشکلات غیرطبیعی بخش کشاورزی در ایران و جهان بزرگترین مصرفکننده آب میباشد اما برخلاف میانگین جهانی که نشانگر تخصیص 70 درصد از کل منابع آب مصرفی به بخش کشاورزی است در ایران و با وجود قرار گرفتن کشور در منطقهای خشک این نسبت 93 درصد است. این اولین اشتباه در الگوی مصرف آب کشاورزی کشور میباشد. در حالی که بارشهای جوی کشور (70 درصد باران و 30 درصد برف) سالانه آوردی معادل 413 میلیاردمترمکعب برای کشور دارند که با 13 میلیاردمترمکعب آب وارد شده به کشور توسط رودخانههای مرزی این میزان به 426 میلیاردمترمکعب افزایش مییابد؛ اما از این مقدار 295 میلیاردمترمکعب مستقیماً تبخیر شده و از دسترس خارج میگردد به عبارت ساده پتانسیل کل منابع آب تجدیدشونده کشور حدود 130 میلیاردمترمکعب برآورد میگردد. از 5/88 میلیاردمترمکعب آب مصرفی کشور در شرایط کنونی، 5/82 میلیاردمترمکعب یعنی 93 درصد آن در بخش کشاورزی استفاده میشود. از دیگر مشکلات کشور در رویارویی با بحث آب و منابع آن، بازده کل آبیاری درکشور است. در حالی که بازده کل آبیاری در کشورهای توسعه یافته 65 درصد و در کشورهای در حال توسعه 45 درصد است، این شاخص در ایران بین 33 تا 37 درصد است. اگر بخواهیم میزان هدررفت آب در مرحله آبیاری محصولات کشاورزی را بدست آوریم عدد 5/82 میلیاردمترمکعب را در عدد 65/0 ضرب کرده که حاصل عددی بزرگتر از 53 میلیاردمترمکعب میباشد. زمانی عمق بحران را بهتر درک خواهیم کرد که بدانیم این عدد معادل 100 برابر ذخیره آب سدی همچون سد رئیسعلی دلواری آنهم در زمانی که از آب پر است میباشد. بنابراین با افزایش بازده کل آبیاری کشور به میزان 5 درصد، از احداث 8 سد با مشخصات فوق بینیاز میشویم. به نظر نگارنده، این موضوع بزرگترین اشتباهمان در نحوه مصرف آب در کشور است. پایین بودن مقدار کارآیی مصرف آب کشاورزی و بالا بودن میزان ضایعات کشاورزی نیز از دیگر مشکلاتی است که بدست خودمان بوجود آمده و خودمان هم باید تلاش نموده و با برنامهریزی صحیح و اصلاح روش کار آنها را برطرف نمائیم. با ادامه روند صنعتیتر شدن کشور و گسترش فرهنگ شهرنشینی، سهم آب صنعت و شرب میباید از 7 درصد بسیار بالاتر رود چراکه آب صنعت از ارزش افزوده بالاتر و آب شرب از درجه اهمیت بیشتری نسبت به آب کشاورزی برخوردار است. بنابراین به منظور جلوگیری از وارد آمدن فشار مضاعف بر ذخایر و منابع آب کشور که اتفاقاً در اکثر سفرهها با بیلان منفی روبرو هستند، واردات آب مجازی در چارچوب مصالح کشور اجراییترین راهکار (بهترین راهکار اصلاح روش آبیاری است) جهت تأمین غذا برای هموطنانی خواهد بود که با رشد جمعیت بر تعداد آنها نیز افزوده میشود. بدیهی است راهکارها و پیشنهادات عملی دیگری در این زمینه وجود دارد که انشاءا... در نوشتارهای بعدی به آنها پرداخته خواهد شد. |
تاکنون هیچ اداره ارشادی از مطبوعات محلی استان شکایت نکرده ولی میتوان به صراحت گفت که اداره ارشاد در زمان شفیعی بیشتر از تمامی ادارات دیگر از مطبوعات محلی شکایت کرده و گزارش خلاف نوشته ولی به دلیل واهی بودن شکایت نامبرده به جایی نرسیده و همهی شکایتهایش در مرحلهی دادسرا مختومه شده است، بعد از به نتیجه نرسیدن شکایتهایش اقدام به «تذکر محرمانه» به دلایل واهی نموده و همچنین سوبسید سهمیه کاغذ که به طور سراسری به کل مطبوعات کشور تعلق میگرفت، از تعدادی از مطبوعات فعال استان محروم کرده است. بن کارت های کتاب خبرنگاران و مطبوعات را فقط به عدهای خاص دادند که بعضی از آنها در تمامی زندگیشان یک خبر تنظیم نکردهاند. برای تحت فشار قرار دادن و تعطیلی مطبوعات تمامی آگهی ادارات را در اداره ارشاد تجمیع و تعدادی از مطبوعات منتقد را از آن محروم کرده است. خلاصه بیش از یک سال و نیم است که ارشاد تمامی مزایا و کمکهای خود به مطبوعات را از نشریات مهم بوشهری دریغ مینماید و به نوعی نشریات بوشهری را تحریم نموده است.
در سال 1907 میلادی به روایت روزانه
