گربه ماهی

گربه ماهی
Cat fish

• علی‌اکبر حق‌پرست
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

از آن‌جا که گربه‌ماهی‌های سبیل‌دار در اعماق آب زندگی می‌کنند، اطلاع کمی درباره‌ی رفتارشان در دست است اما درباره‌ی عادات آن‌ها انواع افسانه‌ها رواج یافته است. گربه‌ماهی‌های آمازون با شکل و اندازه‌های غیرعادی دیده می‌شوند. بدنشان از زره‌ی محکمی پوشیده گردیده است. درازی‌شان تا 270 سانتیمتر می‌رسد. فردی که درباره‌ی ماهی‌ها تحقیقاتی داشته است نقل کرده که در عمق نه متری رود آمازون گربه‌ماهی‌ها به دور من گرد آمدند و صداهایی از خود بیرون می‌دادند که انگار با هم صحبت می‌کردند. او می‌گوید: قبیله‌ی بومی «آجوری ماگوا» از قبایل آمازون مدعی‌اند که گربه‌ماهی حرف می‌زند و در خشکی راه می‌رود؛ می‌پنداشتم باز افسانه است اما دیگر برایم افسانه نبود زیرا گربه‌ماهی زمانی که آب اطرافش کم شود از طریق فلس‌هایی که در زیر شکم دارد مثل خاری بلند شده به او کمک کرده و توسط باله‌هایش که چون دو دست می‌باشد به حرکت در آمده خود را به نقطه‌ی پرآب‌تر می‌‌رساند. البته گربه‌ماهی دارای سه جفت سبیل است که این سبیل‌ها دارای حس لامسه و چشایی هستند و برای یافتن آب و غذا مورد استفاده قرار می‌دهد. همچون گربه در خشکی، گربه‌ماهی می‌تواند تا چهار ساعت بیرون از آب زنده بماند. روایتی است که گربه‌ماهی بزرگ ببر مانند یا «سوربیم surbim» در آمازون یافت می‌شود.
حدود 2000 گونه گربه‌ماهی در آب‌های جهان وجود دارد که تنها 1200 گونه‌ی آن در رود عظیم آمازون زندگی می‌کنند.1
در اساطیر خاورمیانه آمده است: اُزیریس osiris پسر زمین ـ خدای گبGeb بود. ایزیس osirisکه خواهر و زنش بود، همدوش با او بر مصر حکومت می‌کرد و در تلاش‌های خیرخواهانه او را یاری می‌داد. ازیریس در بیست و هشتمین سالگرد حکومتش به دست برادر خود تایفون typhon‌ با دسیسه‌ای در صندوقی محبوس گردیده و آن‌گاه جعبه به نیل انداخته شد. صندوق از نیل به دریای مدیترانه و سپس به ساحل بیبلوس Bibolus رسید. تایفون همان خدای «ست set» به هنگام شکار در ماهتاب، چون تابوت محتوی پیکر ازیریس را پیدا کرد تکه تکه نمود و تن‌پاره‌های ازیریس را در سراسر مصر پراکند. ایزیس همسر ازیریس جستجو را ادامه داد تا این‌که توانست اندام‌های پراکنده‌ی پیکر شوهر خویش را دوباره جمع نماید. ایزیس به یافتن همه‌ی اندام‌های شوهر خود به جز اندام «نرنمای» موفق گشت. اندام «نرنمای» شوهرش یک ماهی با نام اکسی رین کوس oxyrhynchus(ماهی پوزه‌تیز) یا ماهی پوزتیز از ماهی‌های رود نیل، بلعیده بود.2
در رود نیل جان‌پناهی کوچک و صخره‌ای و دور از دسترس، زیر وادی «حلفا Halfa» موجود می‌باشد که به غار گربه‌ماهی معروف است.3
در بحث دگردیسی‌های باتا در کتاب اسطوره‌های مصری چنین آمده است: او «باتا Bata» برادر خود را متهم می‌کند که بر اساس شهادت تائید نشده یک روسپی نفرت‌انگیز در پی قتل او برآمده است.
وی بریدن آلت تناسلی خود با تیغه‌ای از نی، سوگند راستگویی خود را خطاب به رع Ra هورختی Hurekhtiتضمین می‌کند. او آلت نرنمای خود را به درون آب می‌افکند. این آلت نرینگی، لقمه‌ای غذا برای گربه‌ماهی می‌شود. برادرش که آن سوی آب ایستاده است، اشک می‌ریزد. زیرا به دلیل وجود تمساح‌ها نمی‌تواند به سوی دیگر آب نزد Bata‌ برود.4
از مبحث دگردیسی‌های باتا چنین برمی‌آید که وقتی باتا آلت تناسی خود را با تیغه‌ای از نی می‌برد و به درون آب می‌اندازد و گربه‌ماهی آن را می‌بلعد می‌تواند بر این دلالت کند که اکسی رین کوس ازیریس را در رود نیل بلعیده است.
داستان کشتن ازیریس در کتاب عصر افسانه‌ها نوشته‌ی بولفینیخ، ترجمه‌ی مهداد ایرانی‌طلب و کافیه نصیری آمده است و از ماهی‌های رود نیل صحبت شده است.5
محمد بیابانی از شعرای جنوب ایران (بوشهر) در سروده‌ای از گربه‌ماهی چنین یاد کرده است:
طرح لب است:
شهپر این کبک کشته که می‌ترکد / مادام در نفس هر باد/
مگر نسیم سحر را/ شراع باله بیاراست، گربه‌ماهی مرگ/
که از دو سوی زمان/…6

پی‌نوشت:
1. مجله‌ی شکار و طبیعت، مهر 1353، ص 49 تا 53، 71 و 72.
2. اسطوره‌های خاورمیانه، سامویل هنری هوک، ترجمه‌ی ع ـ ا ـ بهرامی و فرنگیس مزداپور، چاپ 1369، ص 80 تا 81.
3. جهان پیش از تاریخ از دیدگاهی نو، نوشته‌ی گراهام کلارک، ترجمه و ویراستار باجلان فرخی، ص 302 تا 303.
4. اسطوره‌های مصری،‌ نوشته‌ی جرج هارت‌، ترجمه‌ی عباس مخبر، ص 96 تا 98.
5. عصر افسانه‌ها، ص 416 تا 417.
6. دستی پر از بریده‌ی مهتاب، محمد بیابانی، ص 54.

• صفحه نخست
• خبر
• اجتماعی
• هوای تازه
• تاریخی
• ورزشی
• بایگانی
• جستجو
• آلبوم عکس
• نویسندگان
• پیوندها
• نظرات خوانندگان
• سرویسهای سایت
• تماس با ما

What is RSS?