 |
||||
|
|
||||
|
نگاهی به وضعیتکشاورزی در استان بوشهرنگاهی به وضعیتکشاورزی در استان بوشهر
مهندس علیرضا احمدی خرم ـ کارشناس باغبانی Alireza 6160 az @ Yahoo. Com • بخش اول جمهوری اسلامی ایران با توجه به موقعیت و وضعیت جغرافیایی و آب و هوایی خود همواره از شرایط خاصی به لحاظ کشاورزی در تمامی ابعاد آن برخوردار است. ایران به طور کلی سرزمینی است نیمه خشک و کوهستانی و میتوان چنین ابراز داشت که بیش از 4/3 از مساحت آن را مناطق کوهستانی و ارتفاعات و همچنین صحراها تشکیل میدهند و تنها حدود 4/1 از این مساحت به مناطق قابل کشت و کار در امر کشاورزی اختصاص مییابد. مناطق قابل کشت و مساعد جهت کشاورزی نیز با توجه به عواملی چون میزان بارش، شدت بارش، توزیع و پراکندگی بارش، منابع آب زیرزمین و نوع خاک همواره از قابلیتهای متفاوتی در امر راندمان تولید و نوع محصول برخوردارند اما عمدتاً کمی میزان بارش و توزیع نامساعد آن در مناطق مختلف کشور عملاً استفادهی کامل از اراضی قابل کشت را ناممکن ساخته است. استان بوشهر در قسمت جنوب غربی تا جنوبی کشور و با توجه به شرایط خاص اقلیمی و آب و هوایی و در جهت همجواری با خلیجفارس همواره از نوع خاصی از کشاورزی و محصول برخوردار بوده و هست. با توجه به شرایط نیمه خشک و مرطوب آب و هوایی که بر بخش عمدهای از استان حاکم است به تبع آن ارقام و گونههای زراعی و باغی مطلوب و مناسب این شرایط از دیرباز جای خود را در سر فصل کشت و کار کشاورزان و زارعین بومی استان باز کرده است. بخش عمدهای از سطح محصولات استان را نخیلات و باغستانهای نخل تشکیل میدهد و از گذشتهای دور به خصوص در مناطق گستردهای از شهرستان دشتستان انواع و ارقام گونههای بومی نخلیات مورد کشت وزرع قرار میگرفتهاند. همچنین تولید گندم آبی و دیم و کشت و پرورش سبزیجات با توجه به پتانسیل تولید آن از جمله اقداماتی است که در مناطق مختلف استان بوشهر به انجام میرسد. با توجه به اینکه کشاورزی به عنوان محور توسعهی پایدار به شمار میرود و تأمین امنیت غذایی بر پایهی تولید داخلی، اساس و مبنای استقلال و عدم وابستگی غذایی بوده و خواهد بود، لزوم شناخت، آگاهی و همچنین تبیین شرایط و موقعیت استان در امر کشاورزی به خوبی احساس میشود زیرا با نگاهی گذرا به شاخصهای تحقیقاتی بر مبنای تولیدات ناخالص ملی، ایران را در پایینترین ردهها خواهیم یافت. در این مجال تأملی کوتاه بر وضعیت و موقعیت گذشته و کنونی استان بوشهر به لحاظ کشاورزی و تولید خواهیم داشت و سعی بر آن است تا چشماندازی از آیندهی کشاورزی استان را ترسیم کنیم. شاید آنچه در درجه اول در بررسی وضعیت کشاورزی در هر منطقه حائز اهمیت است سطح زیر کشت محصول در آن منطقه باشد، اما آنچه که به نظر میآید مهمتر از سطح زیر کشت باشد، شناخت و آگاهی از نحوهی مدیریت کمی و کیفی محصول است. همانطور که واضح است سطح زیر کشت در استان بوشهر با توجه به موقعیت اقلیمی گرم و خشک استان بسیار محدود است. این محدودیت هم به لحاظ کمی بر روی مساحت قابل کشت و هم به لحاظ کیفی بر تنوع و کیفیت عملکرد محصولات متأثر است. گونههای خاک در استان بوشهر عمدتاً شور و یا آهکی به شمار میروند. تحقیقات به عمل آمده نشان میدهد با توجه به EC بالای آب آبیاری در مناطق مختلف که عملاً موجب بالا رفتن EC خاک میشود قسمت اعظمی از اراضی کشاورزی استان در چنین محدودیتی قرار دارند. نامنظم بودن بارش باران، هم به لحاظ میزان و هم توزیع بارش، دلیلی است مزید بر علت که کشاورزی استان را محدود به مناطق و محصولات خاص نموده است. زیرا عمدهترین روش رایج بهبود شوری خاک شستشو یا Leachingاست که از طریق بارندگیهای موسمی در مناطق مختلف صورت میگیرد. درجه و حرارت بالای فصلی در استان هم از طریق تبخیرو تعرق (evaporation) به بالا رفتن شوری خاک کمک میکند. گاهی کیفیت خاک کشاورزی در یک منطقهی محدود مثل یک روستا هم در استان به طور معناداری مؤثر است. تا آنچه که مناطق شمالی یک روستا از نظر برنامه محصول و نوع کشت و کارشان با مناطق جنوب آن منطقه ممکن است تفاوت فاحشی داشته باشند. کشت محصولی چون تنباکو در مناطق جنوبی برخی از روستاهای منطقه دشتستان و همزمان کشت محصولاتی چون کدو، خیار و برخی از انواع سیزیجات در بخشهای شمالی آن مناطق گواهی بر این مدعاست. بنابراین نوع خاک، نوع و کیفیت آب آبیاری و کمیت و کیفیت بارندگی از جمله مهمترین منابع محدود کننده کشت و کار در استان بوشهر به شمار میروند و میزان درجه حرارت سالیانه هم بر شدت این امر میافزاید. توزیع و گستردگی کشت نخیلات استان هم نسبت به سایر محصولات حاصل چنین شرایطی است زیرا نخیلات، هم از نظر میزان تحمل دمایی و رطوبتی و هم متفاوت در برابر شوری و EC خاک دامنه و محدودهی پرورش خود را گسترش دادهاند. شرایط اقلیمی با توجه به نزدیکی به مناطق ساحلی و همچنین شرایط کوهستانی برخی مناطق، تنوع خاصی دارد. ارتفاعات استان در مناطقی چون شهرستان جم، عملاً تأثیر بسزایی بر تنوع و گستردگی محصولات کشاورزی دارند. دمای پایین در نیمهی دوم سال در این منطقه و تابستانهای بسیار گرم حاصل ارتفاع از سطح دریا است که باعث گردیده کشت و پرورش انواع مرکبات نسبت به سایر محصولات افزایش چشمگیری یابد که به جهت تأمین نیاز سرمایی برخی از انواع گونههای مرکبات در این منطقه است. البته باید توجه داشت که با توجه به گستردگی مرکبات در عرضهای جغرافیایی 25 درجه شمالی تا جنوبی که در بسیاری از منابع ذکر شده است، کیفیت محصول مرکبات هم در این استان دستخوش تغییراتی گشته که این تغییرات عمدتاً متأثر از نوع گونههای مورد کشت در این مناطق است که از شرایط اقلیمی آن تبعیت میکند. در مناطق و شهرستانهای ساحلی استان بالا بودن میزان رطوبت توأم با حرارت بالای هوا بر روی کشت محصولات رایج در آن مناطق تأثیر بسزایی دارد. گاهی این شرایط موجب میشود که شرایط «تک محصولی» بر منطقهای حاکم شود. به عنوان مثال گرایش بیش از حد به سمت کشت گوجه فرنگی در برخی از مناطق استان از جمله شهرستانهای دیّر جدا از وجود اراضی و خاک مناسب و ویژگیهای آب آبیاری شاید به نوعی متأثر از خلقیات و دیدگاههای ساکنان مناطق ساحلی است. گرایش عمده مردم در این بخشهای استان به صید و صیادی و وابستگی خارج از حد به دریا و مشاغل وابسته به آن باعث گردیده که بخش کشاورزی دچار مظلومیتی پنهان گردد. بخشهای مرکزی استان از نظر پستی و بلندی و شرایط خاص خود از موقعیت دیگری برخوردارند. دشتهای مرکزی استان، بخشهای اصلی کشاورزی و تولید را در سطوح مختلف از کشت گندم و جو تا انواع سبزی و صیفی و نخیلات تشکیل میدهند. این مناطق به لحاظ قرار گرفتن در مسیر شاهراههای استان مسیر مناسبی جهت صادرات انواع محصولات کشاورزی هم به شمار میآیند. |
طبق روال معمول "نصیر بوشهر" در هنگام ورود استاندار جدید، 
در سال 1907 میلادی به روایت روزانه
