 |
||||
|
|
||||
|
بیتالمال / اموال دولتبیتالمال / اموال دولت
بازرس اداره اموال و اوراق بهادار خزانه معین استان بوشهر بخش اول "بیتالمال" واژهای آشنا و ممزوج با اقتصاد و گردش پولی و مالی مسلمانان است که اطلاق آن مسبوق به سابقه و قدمتی دیرینه داشته و در عصر ظهور دین مبین اسلام و رسالت حضرت رسول اکرم (ص) و بالاخص در مقطع خلافت مولای متقیان حضرت علی (ع) بر زبانها جاری، در نوشتهها ساری و تداوم بهرهگیری از آن به زمان حال میرسد. این واژه مرکب از دو لغت ”بیت” به معنی خانه، اتاق یا محل و ”مال” ـ که معانی بسیار گسترده به صورت منفرد و تلفیقی دارد ـ تشکیل یافته است. « اصلیترین مفهوم لغوی مال به معنای دارایی است، آن چه که در ملک شخصی باشد یا در اصطلاح حقوقی دارای ارزش پولی در مبادلات اقتصادی باشد»(1). در مجموع بیتالمال به خانهی مال، خانهی دارائی و یا خزانه (خزانهی مسلمین) گفته میشود. اصولاً بحث تشکیلاتی و اداری بیتالمال که علاوه بر محل نگهداری مال و ذخائر غالباً به میزان و مقدار و خود دارایی نیز اشاره دارد به دورهی خلافت امام اول مسلمین منتسب بوده و بیشترین روایاتی که در این باره نقل شده و مکتوب است مربوط به همین دوره است، زیرا پیامبر اعظم (ص) بر اساس شیوهای خاص منابع مالی و غنائم به دست آمده در غزوات را به طور مساوی و به سنت عادلانه فی مابین اصحاب تقسیم مینمودند و انباشت آن را صلاح نمیدانستند و با عنایت به لزوم پیشگیری از نفاق کلیهی اقلام جمعآوری شده را به تساوی و به حق و فارغ از نژاد پیروان (سیاه و سفید) و قرابت و نزدیکی یا دوری با ایشان در اختیار مسلمین قرار میدادند و مناسبتها و روشهای سلاطین و حاکمان پیشین را منفور میپنداشتند. معروف است که با وجود منابع مالی تثبیت شده مانند انفال (هر مالی که به مقام نبوت و ولایت امر اختصاص دارد: زمینهای بایر، سواحل دریا، کوهها، جنگل و اموال بلا وارث جزیه (مالیاتی که اهل کتاب به خاطر امنیت جانی و مالی به حاکم اسلام میپرداختند) خراج (مالیاتی که از محل اجاره باغها، زمین و بناهای کفار و غیر مسلمانان اخذ میگردید) و سایر منابع منطبق با احکام الهی که در اختیار آن حضرت و متعلق به مقام نبوتشان بود در تقسیم مال درنگ نمینمودند. روایت است با رسیدن هشت هزار درهم از بحرین به دست مبارکشان با وجود ضیق وقت و خستگی از جای برنخاستند و آن را فیالمجلس و بلافاصله بین نیازمندان تقسیم فرمودند، البته در همان مقطع نیز مولا علی (ع) چشمان عدالت خواه و تیز بین خویش را از مأمورین و مستوفیان (مأموران جمعآوری مالیات) بر نمیداشتند و در یکی از مراحلی که مأیوس از پارچههای حریر دریافتی از نجران (تحت حاکمیت ولی امرمسلمین) به عنوان احرام مراسم حج استفاده و دخل و تصرف نمودند به شدت دلگیر گشته و گزارش به حضرت رسول فرمودند و پیامبر اکرم نیز به تأیید از عدل علی (ع) مستوفیان را نکوهش نمودند. روایات و مستندات در باب حساسیت مولا علی (ع) در امر نگهداری و حفظ و مراقبت بیتالمال و تأکید حضرت بر صحت و سلامت اموال در اختیار وصف ناکردنی است و به علت کثرت در این مقال نمیگنجد و لذا نگارنده به بخش کوچکی از آن اشاره نموده و توصیه مینماید که خوانندگان این مطلب با حوصله و به ویژه با مراجعه به سورههای کریمه قرآن و فرمایشات مولا علی درنهجالبلاغه این موضوع مهم و حیاتی را مورد بحث و مداقه قرار دهند. آن حضرت بعد از جنگ "صفین" در نامهای به عبدا… بنعباس از او به قدری نگران و ناراحت است که میفرماید: تو هم مثل دیگران که پشت من را خالی کردند بیوفایی کردی. از خدا بترس و اموال مردم را به آنها برگردان، اگر خداوند بزرگ به من فرصت دهد آن چنان با تو برخورد میکنم که شهره آفاق گردی، با ذوالفقار (شمشیر حضرت) گردنت را شقه میکنم و تو وارد جهنم میشوی، زنهار اگر حسن و حسین هم این کار را میکردند با آنها همین برخورد را میکردم. این اموالی که تو به حرام جمع کردهای اگر من به حلال هم به دست میآوردم خوشحال نبودم که تازه از حلال هم باید حساب پس دهم چه رسد به حرام که عذابی بس بزرگ دارد. سیرهی پیامبر و امامان بزرگوار در ادارهی امور مسلمین پیوسته با حق و عدالت عجین بود و فرامین الهی سرلوحهی اعمال خداییشان بوده است. دربخشهای بعدی و با عنایت به مقدمه ارائه شده، عزیزان خواننده با مبانی اموال دولتی و اهمیت آن که مترادف با بیتالمال است آشنا خواهند شد. |
طبق روال معمول "نصیر بوشهر" در هنگام ورود استاندار جدید، 
ـ ظرف چند روز گذشته تعدادی از بوشهریها که از اقدامات همقطارانشان در تهران و یزد و سایر جاها با اطلاع شده دست به کار شدهاند تا یک نیروی داوطلب را تشکیل دهند.
