 |
||||
|
|
||||
|
گفت وگو با نویسندهی فرهیخته "محمود حیدریه" به انگیزهی انتشار کتاب "مقدمهای بر نیانبانگفت وگو با نویسندهی فرهیخته "محمود حیدریه" به انگیزهی انتشار کتاب "مقدمهای بر نیانبان":
هدف من، فراهم کردن بستری برای پژوهشگران دیگر بود پیشآغاز: "محمود حیدریه" متولد 1356 بوشهر، مدرک کارشناسی ارشد آموزش زبان انگلیسی را از دانشگاه آزاد شیراز دریافت کرد. وی مدرس دانشگاههای آزاد و پیام نور ـ واحد بوشهر ـ و کانون زبان ایران شعبه بوشهر و دبیر مدارس استان بوشهر است. از آثار دیگر او میتوان به ترجمه بخشی از کتاب سازشناسی بوشهر تألیف "محسن شریفیان"و A reading course for university students ـ که کتاب دانشگاهی است ـ اشاره کرد. کتاب اخیر هم اکنون در دانشگاههای استان تدریس میشود. لازم به ذکر است که کتاب "مقدمهای بر نیانبان"، در جشنوارهی فرهنگیان اهل قلم برگزیده شده است. وی تاکنون به عنوان مدیر مسئول ماهنامه اصناف، مؤسس و مسئول پژوهش خانه هومای، داور جشنواره رقابت مهر 1ـ 2 ، و مترجم میراث فرهنگی استان بوشهر در سال 1384 فعالیت داشته است. • آقای حیدریه، از ضرورت انتشارِ اثری مستقل دربارهی ساز نیانبان و معضلات فراروی شما در این زمینه آغاز کنیم. ـ تا به امروز، در ایران به استثنای کتاب برادرم "محسن حیدریه" با عنوان "نی و نینواز" که بیشتر سازشناسی نیانبان است، کتاب شستقل دیگری دربارهی نیانبان منتشر نشده بود. ابهاماتی دربارهی نیانبان وجود داشت از قبیل تاریخ نیانبان و حتی کاربرد آن که باعث سوء تفاهماتی در جامعه شده بود. البته در این مسیر مهمترین معضل، منابع تحقیقی بود. متأسفانه در ایران و جهان منابع محدودی وجود دارد. • از عنوانی که برای این کتاب برگزیدهاید بگویید؛ چرا "مقدمهای بر نیانبان"؟ ـ درواقع این کتاب، تلنگری به افکار و اندیشههای بزرگان موسیقی و نیز پژوهشگران است. هدف، فراهم کردن بستری برای دیگر پژوهشگران بود. در این کتاب سعی نمودهام تا ایدهها و فرضیههایی ارائه کنم تا دیگران در این باره بیندیشند. • چه فاکتورهایی برای تهیه و تنظیم مطالب این کتاب در نظر داشتید و در فهرست عناوین و مطالبی که در آغاز تنظیم کردید، آیا مواردی بوده که از آنها به دلیل کمبودِ "رفرنس" و مطالبِ مستند، ناگزیر صرف نظر کرده باشید؟ ـ در آغاز دو سؤال مطرح شد: تاریخ نیانبان چیست و کاربرد نیانبان چیست؟ البته درصدد پاسخ گویی به این دو پرسش بودم، منتها مطالبی را از نسخهی اصلی کتاب حذف کردم چرا که در مشورت با اهل موسیقی به این نتیجه رسیدم که آن مطالب تخصصی است، به عنوان مثال آهنگهایی که با نیانبان نواخته میشوند و یا آوانگاری. البته کمبود منابع، دلیل دیگری میتواند باشد، چرا که دوست داشتم تاریخچهی نیانبان مفصلتر باشد ولی عدم دسترسی به منابع باعث شد که این مطالب را فشردهتر بنویسم. • علیرغم اطلاعات ارزشمند و مفیدی که در این کتاب درج شده، اما باز هم با یک پرسش دیرینه مواجه هستیم که گویا شما نیز پاسخی برای آن نیافتهاید: سازِ نیانبان چگونه و در چه زمانی به بوشهر و موسیقی این اقلیم راه یافت؟ ـ هیچ کس در این باره اطلاعات خاصی ارائه نداده است و اهل موسیقی نیز خود اطلاعی ندارند. البته با توجه به این که "نی"خودرو است و در هر جای دنیا نیز پیدا میشود و یک سازِ ساده از نظر شکلی است، شاید در هر جای دنیا، نیو نیانبان به طور مستقل به وجود آمده است و افزودن "مشک" نیز به خاطر رفع فشار بر گلویِ نوازنده در هنگام نواختن "نی" بوده است. • با توجه به نظرات مراجع و علما دربارهی موسیقی ـ که شما نیز در این کتاب مطرح کردهاید ـ ارزیابی شما از نحوهی برخورد برخی از متولیان فرهنگی کشور با ساز نیانبان چیست و چگونه میتوان این دیدگاه را تصحیح کرد؟ ـ شاید ایشان به دلیل عدم آشنایی و کمبود اطلاعات دربارهی نیانبان اظهار نظر میکنند. همان طور که در این کتاب از مراجع بزرگ، این استفتائات را آوردهام، هیچ یک از علمای دینی نظری مستقیم دربارهی هیچ سازی ارائه نکردهاند. همهی علما متفقالقول بر این مسئله تأکید دارند که آهنگ غنا حرام است و تشخصیص این امر هم به عهدهی خود فرد است. من اعتقاد دارم که این اشخاص پیش داوری نکنند و موضوع را به کارشناسان ارجاع دهند. البته فکر میکنم با مطالعهی این کتاب نظرشان دربارهی نیانبان تصحیح گردد. • در مقدمهی کتاب به این نکته اشاره کردهاید که چون سایتهای اینترنتی از درجهی علمی بالایی برخوردار نیستند، شما وجوه اشتراک در مطالب چند سایت را در نظر گرفته و ثبت کردهاید. باتوجه به این که کتاب شما، منبعی برای پژوهشگران و نیز علاقهمندان به عرصهی موسیقی بوشهر به شمار خواهد آمد، تا چه حد میتوان مطالب سایتهای یاد شده را معتبر تلقی کرد؟ ـ من سعی کردم مطالبی را انتخاب کنم که از سوی نویسندگان معتبری نگاشته شدهاند. در واقع مطالب سایتهای درجه 2 را با سایتها و کتابهای معتبر تطبیق دادهام. • آقای حیدریه؛ در بخش ضمائم کتاب، تصاویری از تمبرهای پستی، تابلوهای نقاشی، ظروف و تندیسهایی به چاپ رسیده که اسناد معتبر و تاریخی در بحث گستردگی حوزهی نیانبان محسوب میشوند، اما شرح برخی از تصاویر چندان گویا و کامل نیست و در بخش آخر ضمائم یعنی "نیانبان در صنعت" تصاویر کاملاً بدون شرحاند و اطلاعاتی به مخاطب نمیدهند. آیا در این زمینه با کمبود منابع روبرو بودید یا زمان؟ ـ هیچ کدام، چون من این مطالب را در طی 5 سال تهیه کردهام. در واقع این بخشها در باب اهمیت و گستردگی نیانبان است، چرا که شاید فکر نمیکنیم نیانبان این گونه اهمیت داشته باشد که اکثر کشورها تمبر پستی برای آن طراحی و منتشر کرده و یا در صنعت برای جذب مخاطب از آن استفاده کرده باشند. این تصاویر واقعاً بدون شرح هستند: " تو خود حدیث مفصل بخوان از این مجمل" • در روند تحقیقاتی کهانجام دادهاید، آیا اطلاعاتی دربارهی نخستین منبعی که در آن به طور مشخص به ساز نیانبان اشاره شده به دست آوردهاید؟ ـ در یکی از منابع و سایتها عکسی وجود دارد که شبیه یک مشک نیانبان است که سربازی در حال عبور از رودخانه را نمایش میدهد، البته این خود نوعی جلیقه است. میتوان گفت این تصویر با توجه به مستند بودن آن یکی از قدیمیترین منابعی است که به 800 سال قبل از میلاد بر میگردد. ولی در منابع دیگر نیز در این باره بحث شده است مثل کتاب اطلس موسیقی شوروی که در آن تاریخ نیانبان را 1000 سال قبل از میلاد نگاشتهاند. • آیا اطلاع دارید کاملترین نوع ساز نیانبان از لحاظ شکل و وسعت صدا که از قابلیت اجرای قطعات متنوع موسیقی برخوردار باشد کدام است و متعلق به چه کشوریست؟ ـ اینجانب در این اثر سعی در تحقیق توصیفی نمودهام و تلاش نکردهام وارد حوزهی تخصصی شوم. من تا کنون حتی یک بار هم نیانبان ننواختهام و الفبای موسیقی را در کلاس درس استاد روشن روان با ساز سنتور آغاز کردم. • از نظر شما با توجه به محبوبیت این ساز و حضور گستردهی آن در موسیقی ملل، چرا تا کنون تحقیقات گستردهای دربارهی تاریخچهی این ساز و ویژگیها و قابلیتهای آن انجام نشده است؟ ـ ممکن است 3 دلیل داشته باشد: 1ـ شکلنیانبان، چرا که این ساز از پوست حیوان شکل گرفته و زیبایی خاصی ندارد. 2ـ جنس نیانبان، چرا که به مرور از بین رفته و ما هیچ نی انبان قدیمی را نمیتوانیم بیابیم 3ـ شاید به این دلیل باشد که در گذشته این ساز مورد علاقهی اشراف و بزرگان جامعه نبوده و لذا کسی تمایل نداشته است که دربارهی سازی متعلق به قشر پایین جامعه مطلبی بنویسد. به هر حال فکر میکنم شاید به خاطر مسایل مالی هم باشد به عنوان مثال گروه موسیقی با یک اجرا مبلغی را به دست میآورد که به مراتب بیشتر از چاپ یک کتاب است که نیاز به تحقیق گسترده و گاهی اوقات چند ساله دارد. • تلاش و همت شما در این راستا ستایش انگیز است. چه کسانی شما را در این مسیر دشوار همراهی کردند؟ ـ قبل از هر چیزی خدای را سپاسگزارم که به من این توفیق رادر امر نویسندگی عنایت نمود و پس از آن پدر و مرحوم مادرم که مرا به سوی کسب دانش هدایت کردند و در نهایت همسر عزیزم که صبورانه مرا یاری مینماید. البته عزیزان دیگری نیز در این راه مرا راهنمایی نمودند چون: آقایان: دکتر عاشوری نژاد، اسماعیل روشن روان، عبدالرحمن برزگر و بسیاری دوستان دیگر که از یکایک ایشان سپاسگزارم. • آیا پژوهشهای دیگری را جهت انتشار در نظر دارید؟ ـ اگر مسایل مالی اجازه دهد 3 کتاب برای گروه زبان آماده کردهام که مراحل نهایی را طی میکنند و دو پروژهی تحقیقی دربارهی بوشهر که اگر اجازه دهید فعلاً در این باره چیزی نگویم. • و سخن آخر؟ ـ موسیقی نبض زندگی است. بدون موسیقی طبیعت مثل یک نقاشی بیرنگ است که جذابیت ندارد. لازم میدانم از نشریهی وزین نصیر بوشهر که ترتیب این مصاحبه را دادند تشکر کنم. |
طبق روال معمول "نصیر بوشهر" در هنگام ورود استاندار جدید، 
ـ ظرف چند روز گذشته تعدادی از بوشهریها که از اقدامات همقطارانشان در تهران و یزد و سایر جاها با اطلاع شده دست به کار شدهاند تا یک نیروی داوطلب را تشکیل دهند.
